Στη Δευτέρα των Αθώων του, ο Γιάννης Ξανθούλης, Θραξ και ο ίδιος, βάζει στο στόμα ενός εκ των Αθηναίων ηρώων του τη δήλωση: μόλις το τρένο περάσει τη Θεσσαλονίκη είναι άλλος κόσμος. Ίσως άλλοι κόσμοι θα λέγαμε καθώς οι τρεις πόλεις της Θράκης είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, τόσο μορφολογικά όσο και ατμοσφαιρικά, παρά το ότι τις χωρίζουν λίγα μόλις χιλιόμετρα τη μία από την άλλη. Η πρώτη πόλη της Θράκης όταν ταξιδεύεις προς τα εκεί από οποιοδήποτε σημείο της υπόλοιπης Ελλάδας, είναι η Ξάνθη.
Ένα μυστηριώδες βαλκανικό Twin Peaks όπως το χαρακτήρισε ένας φίλος επισκέπτης της, που μετατρέπεται από ομιχλώδες μυστηριακό δάσος κωνοφόρων με κορδέλες καπνού να υψώνονται από τις καμινάδες των τζακιών της, με παγωμένο το λιγοστό ποτάμι της, που ξέρει όμως και να πλημμυρίζει το χειμώνα, σ’ ένα χρυσαφένιο flatland γεμάτο καλαμποκοχώραφα το καλοκαίρι, διατηρώντας το ίδιο μυστήριο. Ναι, ποιος ξέρει πόσα είδη αρουραίων χορεύουν μέσα στα πυκνά καλαμπόκια, εκεί που τον χειμώνα γυαλίζουν τα πεινασμένα μάτια των τσακαλιών. Μια καλή ιδέα για χριστουγεννιάτικο ταξίδι μέσα στην Ελλάδα και μια από τις λιγοστές πιθανότητες να κάνετε Χριστούγεννα μπροστά στο τζάκι λόγω κρύου και μάλιστα τσουχτερού. Είναι βέβαιο πως θα επαναθεωρήσετε την άποψή σας για τον χρόνο. Δεν υπάρχει τίποτα πιο αργόσυρτο από τον χρόνο τα μεσημέρια της Ξάνθης, που αποχαυνωμένη παραδίνεται στην εσωστρέφειά της. Γιατί η Ξάνθη είναι μία πόλη διχασμένη ανάμεσα στη σχεδόν κατανυκτική εσωστρέφειά της και την ξέφρενη, μεθυσμένη εξωστρέφειά της, ειδικά στις περιόδους του Καρναβαλιού και των Γιορτών της Παλιάς Πόλης που λαμβάνουν χώρα κάθε χρόνο στο τέλος του καλοκαιριού (ή αρχές του φθινοπώρου, όπως το δει κανείς).
Αν είχε πόδια θα ήταν ξύλινα, όπως ακριβώς η μυρωδιά που αναδίδουν τα δάση της και τα χειμωνιάτικα βράδια της. Το ένα θα χτυπούσε ρυθμικά το έδαφος μετρώντας τον αρχαίο της χρόνο και το άλλο θα χόρευε ξετσίπωτο στους δρόμους, σκανδαλιστικά ξυπόλητο.
Ο πληθυσμός της πόλης είναι γνωστός για την πολυπολιτισμική σύνθεσή του, αρκετά πιο πολύπλοκη από τα θρησκευτικά απλώς χαρακτηριστικά των κατοίκων της. Ωστόσο με βεβαιότητα, το πιο φιλικό όλων μέρος του πληθυσμού της είναι τα αδέσποτα ζώα της, γάτες και, κυρίως, σκύλοι που ζουν αρμονικά ανάμεσα στους ανθρώπους, αναπτύσσοντας κατά βούληση σχέσεις φιλικές, οικογενειακές, γειτνίασης, εμπιστοσύνης, παρεΐστικες, πράγμα που θα διαπιστώσετε και οι ίδιοι, πάντως σε κάθε περίπτωση, απολύτως ισάξιες με τους ανθρώπινους συμπολίτες τους. Φυσικά οι κάτωθι στίχοι γράφτηκαν στο 1840 στο Ηνωμένο Βασίλειο, ίσως για τον Σκωτσέζο στρατηγό Sir Alexander Leslie. Καθώς, όμως, θα περπατάτε ένα αναζωογονητικά παγωμένο σούρουπο στην Ξάνθη και το βλέμμα σας πέσει σ’ έναν από τους σιωπηλούς κατοίκους των βουνών της να περπατά αργά με τα χέρια πίσω από την πλάτη, γέρνοντας σαν να παίρνει φόρα για την ανάβαση προς το σπίτι του, θα δείτε πόσο ταιριάζουν εδώ:
There was a crooked man
And he walked a crooked mile
He found a crooked sixpence
against a crooked stile.
He bought a crooked cat
Which caught a crooked mouse
And they all lived together
in a crooked little house.
