Αν και η Ευρώπη θεωρείται παραδοσιακά η κοιτίδα του χριστιανισμού, οι εκθέσεις διεθνών οργανισμών και τα αρχεία του ΟΗΕ καταγράφουν μια αυξανόμενη τάση περιστατικών που προκαλούν προβληματισμό.
Ενώ ο όρος "καταπίεση" συνήθως παραπέμπει σε αυταρχικά καθεστώτα της Ανατολής, τα τελευταία χρόνια οι αναφορές στα αρχεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και άλλων διεθνών παρατηρητηρίων (όπως ο ΟΑΣΕ) αναδεικνύουν μια νέα πραγματικότητα για τους χριστιανούς εντός της ευρωπαϊκής ηπείρου. Δεν πρόκειται για κρατική δίωξη με την παραδοσιακή έννοια, αλλά για μια σύνθετη πίεση που εκτείνεται από τη βία έως τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Ειδικού Εισηγητή του ΟΗΕ για την ελευθερία της θρησκείας ή της πίστης, τα περιστατικά στην Ευρώπη ταξινομούνται σε τρεις βασικές κατηγορίες:
Εγκλήματα μίσους και βανδαλισμοί: Καταγράφεται αύξηση σε επιθέσεις κατά εκκλησιών, χριστιανικών μνημείων και κοιμητηρίων σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία.
Περιορισμός της θρησκευτικής ελευθερίας: Συζητήσεις γύρω από τη χρήση θρησκευτικών συμβόλων σε δημόσιους χώρους ή το δικαίωμα της "αντίρρησης συνείδησης" σε θέματα ηθικής.
Κοινωνική περιθωριοποίηση: Η αίσθηση ότι οι χριστιανικές αξίες αντιμετωπίζονται συχνά με εχθρότητα ή ειρωνεία στον δημόσιο διάλογο, οδηγώντας σε αυτό που ορισμένοι αναλυτές αποκαλούν "αυτο-λογοκρισία".
Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Περιοδικής Επανεξέτασης (UPR), ο ΟΗΕ δέχεται υπομνήματα από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που επισημαίνουν ότι η μισαλλοδοξία κατά των χριστιανών στην Ευρώπη συχνά υποβαθμίζεται.
"Η θρησκευτική ελευθερία δεν είναι μόνο το δικαίωμα του πιστεύειν, αλλά και το δικαίωμα του εκφράζεσθαι στον δημόσιο χώρο χωρίς τον φόβο αντιποίνων ή διακρίσεων."
Ορισμένοι ερευνητές, αναφερόμενοι στα αρχεία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χρησιμοποιούν τον όρο "ευγενική καταδίωξη" (polite persecution). Αυτός ο όρος περιγράφει τη νομική και γραφειοκρατική πίεση που ασκείται σε άτομα ή οργανώσεις που επιθυμούν να λειτουργούν βάσει των χριστιανικών τους πεποιθήσεων στην αγορά εργασίας ή στην εκπαίδευση.
Ο ΟΗΕ τονίζει σταθερά ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να είναι καθολική. Η καταπολέμηση της χριστιανοφοβίας, όπως και της ισλαμοφοβίας ή του αντισημιτισμού, είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής στην Ευρώπη.
Η καταγραφή αυτών των περιστατικών στα αρχεία του ΟΗΕ χρησιμεύει ως προειδοποίηση. Η Ευρώπη, ως χώρος ελευθερίας και δημοκρατίας, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην κοσμικότητα του κράτους και τον σεβασμό στη θρησκευτική ταυτότητα εκατομμυρίων πολιτών της.
Ωστόσο, για να εμβαθύνουμε στο ζήτημα της καταπίεσης ή των διακρίσεων κατά των Χριστιανών στην Ευρώπη, πρέπει να δούμε πώς αυτές οι αναφορές μετουσιώνονται σε συγκεκριμένα δεδομένα μέσα από τους μηχανισμούς του ΟΗΕ και του ΟΑΣΕ (OSCE).
Ακολουθούν πιο αναλυτικά στοιχεία ανά θεματικές ενότητες:
1. Στατιστικά δεδομένα και τάσεις
Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο για τη Μισαλλοδοξία και τις Διακρίσεις κατά των Χριστιανών στην Ευρώπη (OIDAC), το οποίο υποβάλλει τακτικά εκθέσεις στον ΟΗΕ καταγράφονται:
Αύξηση περιστατικών: Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια σταθερή άνοδος στα εγκλήματα μίσους. Το 2022-2023, σημειώθηκαν εκατοντάδες περιστατικά σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
Βανδαλισμοί: Το 70-80% των καταγεγραμμένων επιθέσεων αφορά βανδαλισμούς σε ναούς (γκράφιτι, σπάσιμο αγαλμάτων, εμπρησμοί).
Σωματικές επιθέσεις: Αν και σπανιότερα, έχουν καταγραφεί επιθέσεις κατά κληρικών και πιστών, ειδικά σε περιοχές με έντονες κοινωνικές εντάσεις.
2. Νομικές και κοινωνικές πιέσεις
Τα αρχεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) εξετάζουν συχνά την ισορροπία μεταξύ "δικαιωμάτων":
Ως προς την ελευθερία λόγου παρατηρείται ποινικοποίηση χριστιανικών απόψεων για θέματα γάμου ή ηθικής υπό το πρίσμα των νόμων περί "ρητορικής μίσους".
Στο εργασιακό περιβάλλον επιβάλλονται πειθαρχικές κυρώσεις σε υπαλλήλους που φέρουν σταυρό ή αρνούνται να συμμετάσχουν σε διαδικασίες που αντίκεινται στην πίστη τους.
Στο γονικό δικαίωμα νομιμοποιούνται περιορισμοί στο δικαίωμα των γονέων να εκπαιδεύουν τα παιδιά τους σύμφωνα με τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις (π.χ. σε θέματα σεξουαλικής αγωγής).
3. Η γεωγραφία των διακρίσεων
Αν και το πρόβλημα είναι πανευρωπαϊκό, εκδηλώνεται διαφορετικά ανά περιοχή:
Δυτική Ευρώπη (Γαλλία, Βέλγιο): Εδώ η πίεση προέρχεται κυρίως από μια επιθετική μορφή εκκοσμίκευσης (laïcité), όπου η θρησκεία επιχειρείται να εξοβελιστεί πλήρως από τη δημόσια σφαίρα.
Βόρεια Ευρώπη (Σκανδιναβία, Ηνωμένο Βασίλειο): Τα προβλήματα εστιάζονται κυρίως στην ελευθερία της έκφρασης και στις νομικές διώξεις για δημόσιο κήρυγμα ή προσευχή σε συγκεκριμένους χώρους.
Ανατολική Ευρώπη: Τα ζητήματα εδώ αφορούν συχνότερα τις σχέσεις μεταξύ διαφορετικών δογμάτων (π.χ. Ορθόδοξοι vs Καθολικοί) ή την κρατική παρέμβαση σε εκκλησιαστικά ζητήματα για πολιτικούς λόγους.
4. Η θέση του ειδικού εισηγητή του ΟΗΕ
Στις εκθέσεις του, ο ΟΗΕ τονίζει ότι η "Θρησκευτική Ελευθερία" (Άρθρο 18 της Οικουμενικής Διακήρυξης) απειλείται όταν:
- Η πολιτεία επιβάλλει μια "ουδέτερη" ιδεολογία που στην πράξη εχθρεύεται τη θρησκευτική έκφραση.
- Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αναπαράγουν στερεότυπα που στοχοποιούν τους πιστούς ως "οπισθοδρομικούς".
Τα αρχεία του ΟΗΕ επισημαίνουν ότι οι Χριστιανοί πρόσφυγες (π.χ. από τη Μέση Ανατολή) που ζουν σε καταυλισμούς εντός της Ευρώπης, αντιμετωπίζουν συχνά διπλή καταπίεση και βία από άλλες ομάδες εντός των δομών φιλοξενίας.
