Η πολιτική καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης κλονίζεται για άλλη μια φορά, καθώς η Φεντερίκα Μογκερίνι, πρώην Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, συνελήφθη στο Βέλγιο. Η σύλληψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο εκτεταμένης έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) για πιθανή απάτη, ευνοιοκρατία και αθέμιτες πρακτικές στη διαχείριση χρηματοδοτήσεων της Ε.Ε.
Το χρονικό της έρευνας και των εφόδων
Η υπόθεση έρχεται στο φως μετά από συντονισμένες ενέργειες και αιτήματα της EPPO, οι οποίες οδήγησαν σε ταυτόχρονες εφόδους της βελγικής αστυνομίας:
- Στα κεντρικά γραφεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ/EEAS) στις Βρυξέλλες.
- Σε εγκαταστάσεις του Κολλεγίου της Ευρώπης στη Μπριζ, όπου η Μογκερίνι ασκεί καθήκοντα Πρύτανη από το 2020.
- Σε ιδιωτικές κατοικίες.
Συνολικά, τρία άτομα τέθηκαν υπό κράτηση για ανάκριση. Εκτός από τη Φεντερίκα Μογκερίνι, συνελήφθησαν επίσης ένας υψηλόβαθμος μάνατζερ του Κολλεγίου της Ευρώπης και ο Ιταλός διπλωμάτης Στέφανο Σαννίνο, πρώην Γενικός Γραμματέας της ΕΥΕΔ.
Το αντικείμενο των υποψιών: η διπλωματική ακαδημία
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η ανάθεση ενός εννεάμηνου εκπαιδευτικού προγράμματος για την ίδρυση της Διπλωματικής Ακαδημίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενός προγράμματος για νέους διπλωμάτες.
Οι ενέργειες, που αφορούν την περίοδο 2021-2022, εξετάζουν την ανάθεση αυτού του προγράμματος από την ΕΥΕΔ (την υπηρεσία που η Μογκερίνι διηύθυνε μέχρι το 2019) στο Κολλέγιο της Ευρώπης (όπου είναι πλέον Πρύτανης).
Οι αρχές έχουν έντονες υποψίες ότι παραβιάστηκαν οι κανόνες περί θεμιτού ανταγωνισμού και ίσης μεταχείρισης των υποψηφίων φορέων. Συγκεκριμένα, διερευνάται κατά πόσον το Κολλέγιο της Ευρώπης ή εκπρόσωποί του είχαν πρόσβαση σε εμπιστευτικές πληροφορίες ή κριτήρια επιλογής της διαδικασίας υποβολής προσφορών, πριν αυτά ανακοινωθούν επίσημα, δίνοντας του με αυτόν τον τρόπο αθέμιτο πλεονέκτημα.
Τα αδικήματα που διερευνώνται
Τα προς διερεύνηση αδικήματα είναι ιδιαίτερα σοβαρά και στρέφονται ευθέως κατά του προϋπολογισμού και της ακεραιότητας της ΕΕ:
- Απάτη στη διαδικασία ανάθεσης συμβάσεων
- Διαφθορά
- Σύγκρουση συμφερόντων
- Παραβίαση επαγγελματικού απορρήτου
- Ευνοιοκρατία
Η έρευνα ξεκίνησε μετά από προκαταρκτική έρευνα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), η οποία διαβίβασε τον φάκελο στην EPPO, τον ανεξάρτητο φορέα της ΕΕ με αρμοδιότητα την άσκηση ποινικών διώξεων.
Μια πρόσφατη υπενθύμιση: η περίπτωση της Εύας Καϊλή
Η σύλληψη της Φεντερίκα Μογκερίνι έρχεται σε μια περίοδο όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς της ΕΕ έχει ήδη πληγεί σοβαρά. Η προηγούμενη πιο ηχηρή υπόθεση ήταν το Σκάνδαλο Qatargate τον Δεκέμβριο του 2022, το οποίο οδήγησε στη σύλληψη και την καθαίρεση της τότε Αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Εύας Καϊλή, για κατηγορίες συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, ξέπλυμα μαύρου χρήματος και διαφθορά. Η υπόθεση Καϊλή, η οποία περιελάμβανε την κατάσχεση μεγάλων ποσών σε μετρητά, κατέδειξε την ευαλωτότητα των ευρωπαϊκών οργάνων σε εξωτερικές παρεμβάσεις και διαφθορά.
Πολιτικές επιπτώσεις
Η νέα αυτή υπόθεση, με πρωταγωνίστρια μια πρώην Αντιπρόεδρο της Κομισιόν, υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη ανάγκη για αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας και ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου εντός των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Παρόλο που οι συλληφθέντες τελούν υπό κράτηση για ανάκριση και δεν έχουν απαγγελθεί ακόμη επίσημες κατηγορίες, το γεγονός και μόνο της έρευνας κατά τόσο υψηλόβαθμων προσώπων επιφέρει τεράστιο πλήγμα στο κύρος και την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παγκοσμίως.
Η εξέλιξη της έρευνας της EPPO αναμένεται να καθορίσει όχι μόνο τη νομική τύχη των εμπλεκομένων αλλά και τις πολιτικές αλλαγές που θα κληθεί να υιοθετήσει η ΕΕ για να διασφαλίσει τη διαφάνεια των διαδικασιών της.
