Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα εποχή στρατηγικής αυτογνωσίας, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάζει έναν φιλόδοξο και ανησυχητικό ταυτόχρονα "Οδικό Χάρτη Αμυντικής Ετοιμότητας 2030" (Defence Readiness Roadmap 2030). Αν και η Κομισιόν δεν "ανακοίνωσε" απευθείας ότι η Ευρώπη θα έχει πόλεμο, το περιεχόμενο του σχεδίου είναι σαφές: η Ένωση πρέπει να είναι "έτοιμη" για το ενδεχόμενο ένοπλης σύγκρουσης, κυρίως με τη στρατιωτικοποιημένη Ρωσία, μέχρι το 2030.
Το προσχέδιο, το οποίο διέρρευσε από το Politico και άλλες πηγές, σηματοδοτεί μια δραματική στροφή στην ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας, η οποία υπαγορεύεται από δύο βασικούς παράγοντες: τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και την αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με τη δέσμευση των ΗΠΑ, και ειδικότερα του Ντόναλντ Τραμπ, στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Το δόγμα της αποτροπής: "Έτοιμη" για το 2030
Ο κεντρικός πυρήνας του σχεδίου είναι η αναγκαιότητα να αναπτύξει η Ευρώπη μια "επαρκώς ισχυρή ευρωπαϊκή αμυντική στάση ώστε να αποτρέψει με αξιοπιστία τους αντιπάλους της και να μπορεί να ανταποκριθεί σε οποιαδήποτε επιθετικότητα" έως το 2030. Η φράση-κλειδί δεν είναι "πόλεμος", αλλά "ετοιμότητα". Η Κομισιόν εκτιμά ότι μια στρατιωτικοποιημένη Ρωσία αποτελεί "διαρκή απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια στο ορατό μέλλον".
Ο Οδικός Χάρτης περιγράφει μια σειρά φιλόδοξων πρωτοβουλιών:
- Κοινές προμήθειες και αγορές: Η Κομισιόν πιέζει τα κράτη-μέλη να σταματήσουν τον κατακερματισμό των αμυντικών τους δαπανών. Θέτει στόχο, τουλάχιστον το 40% των αμυντικών προμηθειών να γίνεται μέσω κοινών συμβάσεων έως το τέλος του 2027, από το λιγότερο του 20% που ισχύει σήμερα. Αυτό αποσκοπεί στη μείωση του κόστους, την ενίσχυση της διαλειτουργικότητας και την τόνωση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
- Ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας: Τίθενται στόχοι ώστε τουλάχιστον το 60% των αγορών όπλων έως το 2030 να προέρχεται από ευρωπαϊκές ή ουκρανικές εταιρείες. Η συμπερίληψη της Ουκρανίας υπογραμμίζει την αναγνώρισή της ως ζωτικού παράγοντα της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
- Εμβληματικά έργα: Το σχέδιο περιλαμβάνει τρία μεγάλα προγράμματα που η Επιτροπή θέλει να εγκριθούν άμεσα:
- "European Drone Wall" (Ευρωπαϊκό Τείχος Drones): Για την καλύτερη προστασία των ανατολικών συνόρων της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας).
- "European Air Shield": Για τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου ευρωπαϊκού συστήματος αεράμυνας.
- "Defence Space Shield": Για την προστασία των διαστημικών υποδομών της Ένωσης.
Οι ανησυχίες και οι προκλήσεις
Η προσπάθεια της Κομισιόν δεν είναι χωρίς προκλήσεις και αντιδράσεις:
- Εθνική κυριαρχία vs. Ενωσιακός ρόλος: Παραδοσιακά, η Άμυνα ήταν αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων. Η ανάληψη ενός τόσο ισχυρού ρόλου από τις Βρυξέλλες προκαλεί αντιδράσεις σε ορισμένα κράτη-μέλη, τα οποία βλέπουν με δυσπιστία την απώλεια μέρους της εθνικής τους αυτονομίας στον τομέα αυτό.
- Οικονομικό βάρος: Η επίτευξη των στόχων απαιτεί επενδύσεις άνευ προηγουμένου, με το έγγραφο να αναφέρει ότι η ΕΕ θα μπορούσε να διευκολύνει έως και 800 δισ. ευρώ για αμυντικές δαπάνες, μέσω διαφόρων προγραμμάτων χρηματοδότησης.
- Απρόθυμη βιομηχανία: Η ευρωπαϊκή βιομηχανία, μέχρι στιγμής απρόθυμη να μοιραστεί πλήρως πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή και τις αλυσίδες εφοδιασμού με τις Βρυξέλλες, καλείται να συνεργαστεί στενότερα και να αυξήσει δραματικά την παραγωγή της.
Αλλαγή παραδείγματος
Ο "Οδικός Χάρτης Αμυντικής Ετοιμότητας 2030" δεν είναι απλώς ένα σχέδιο για την ενίσχυση της Άμυνας. Είναι μια αλλαγή παραδείγματος για την Ευρώπη, η οποία, συνειδητοποιώντας την εύθραυστη γεωπολιτική της θέση και την αβεβαιότητα των παραδοσιακών της συμμάχων, αποφασίζει να πάρει την ασφάλειά της στα χέρια της.
Η Κομισιόν δίνει μια διορία πέντε ετών στα κράτη-μέλη για να επιταχύνουν τις προσπάθειές τους. Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα ξεσπάσει πόλεμος, αλλά αν η Ευρώπη θα καταφέρει να τηρήσει το χρονοδιάγραμμα και να δημιουργήσει μια αξιόπιστη αποτρεπτική δύναμη, ώστε να διασφαλίσει ότι δεν θα βρεθεί απροετοίμαστη στην πιο επικίνδυνη γεωπολιτική στιγμή των τελευταίων δεκαετιών.
