Η ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης παρουσιάζεται συχνά ως ο θρίαμβος του διαλεκτικού υλισμού και της αθεΐας. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια του επίσημου ορθολογισμού, υπήρχε ένα έντονο και συχνά παράδοξο ενδιαφέρον για τον αποκρυφισμό, τη μεταφυσική και τα παραψυχολογικά φαινόμενα.
Από τους «Θεοκτίστες» της επανάστασης μέχρι τα απόρρητα εργαστήρια της KGB, η σχέση της ΕΣΣΔ με το υπερφυσικό ήταν μια διαρκής πάλη ανάμεσα στην ιδεολογική απόρριψη και την εργαλειοποίηση της «άγνωστης ενέργειας».
Ινστιτούτο του εγκεφάλου
Οι ρίζες: κοσμικός μυστικισμός και μπολσεβικισμός
Πριν η σοβιετική ιδεολογία γίνει ένα άκαμπτο δόγμα, οι πρώτοι επαναστάτες επηρεάστηκαν βαθιά από τον Ρωσικό Κοσμισμό (Cosmism).
O ιδρυτής του, Νικολάι Φιόντοροφ, ήταν φιλόσοφος, φουτουρολόγος και επιδραστικότατος εκπαιδευτικός που πίστευε ότι η ανθρωπότητα πρέπει να χρησιμοποιήσει την επιστήμη για να αναστήσει τους νεκρούς και να αποικίσει το διάστημα. Πίστευε στη φυσική αθανασία με τη βοήθεια της επιστήμης.
Νικολάι Φιόντοροφ
Από την άλλη, οι «Θεοκτίστες» (God-builders), μια ομάδα εντός των Μπολσεβίκων (συμπεριλαμβανομένου του Ανατόλι Λουνατσάρσκι και, αρχικά, του Μαξίμ Γκόρκι) πίστευε ότι ο σοσιαλισμός δεν έπρεπε απλώς να καταργήσει τη θρησκεία αλλά να τη μετασχηματίσει σε μια νέα, ανθρωποκεντρική λατρεία, όπου η ανθρωπότητα θα αποκτούσε θεϊκές ιδιότητες.
Η εποχή του Στάλιν: το παράδοξο του ελέγχου
Παρόλο που ο Στάλιν κατέστειλε την εκκλησία και τον εσωτερισμό, η περίοδός του χαρακτηρίστηκε από μια «μαγική» προσέγγιση της εξουσίας.
Λέγεται ότι ο Στάλιν «δοκίμασε» τον Βολφ Μέσινγκ, θρυλικό Πολωνοεβραίο τηλεπαθητικό που κατέφυγε στην ΕΣΣΔ, ζητώντας του να ληστέψει μια τράπεζα, χρησιμοποιώντας μόνο τη δύναμη της υποβολής. Αν και πολλές ιστορίες είναι αστικοί θρύλοι, είναι αλήθεια πως ο Μέσινγκ παρέμεινε προστατευόμενος του καθεστώτος, δίνοντας παραστάσεις «ψυχολογικών πειραμάτων» σε όλη τη χώρα.
Βόλφ Μέσινγκ
Στο πλαίσιο παρόμοιων ενδιαφερόντων ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Εγκεφάλου για να μελετήσει τις ιδιοφυΐες (συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου του Λένιν), αναζητώντας τη φυσική βάση της «ανώτερης συνείδησης». Ενώ το σώμα του Λένιν βρισκόταν στο μαυσωλείο, ο εγκέφαλός του έγινε αντικείμενο μελέτης από επιστήμονες που θεώρησαν πως θα αποδείκνυαν την ιδιοφυία του. Εν τέλει ο εγκέφαλος του Λένιν αποδείχτηκε ένας τυπικός εγκέφαλος. Το ινστιτούτο μελέτησε ακόμη τον Στάλιν, τον Μαγιακόφσκι, τον Αιζενστάιν.
Ο Β. Λένιν και ο Α. Μπογκντάνοφ παίζουν σκάκι στη διάρκεια επίσκεψής τους στον Μαξίμ Γκόρκι
Η Ψυχρή Παραψυχολογία (1960 - 1980)
Νίνα Κουλάγκινα
Μετά τον θάνατο του Στάλιν, το ενδιαφέρον για το μεταφυσικό πέρασε από το πεδίο της δεισιδαιμονίας στο πεδίο της κρατικής επιστήμης. Η ΕΣΣΔ ήθελε να κερδίσει την «κούρσα των εξοπλισμών» και στο επίπεδο του νου.
Οι Σοβιετικοί επιστήμονες μετονόμασαν τον αποκρυφισμό σε «Βιοενεργητική» ή «Ψυχοτρονική» για να δώσουν μια πιο επιστημονική προσέγγιση.
Η Νίνα Κουλάγκινα υπήρξε ίσως η πιο διάσημη περίπτωση. Η Κουλάγκινα ισχυριζόταν ότι μπορούσε να κινήσει αντικείμενα με το μυαλό της (τηλεκίνηση). Μελετήθηκε από δεκάδες Σοβιετικούς επιστήμονες, μεταξυ των οποίων ο καθηγητής Λεονίντ Βασίλιεφ και ο Γιάκοβ Πέτροβιτς Τερλέφσκι κάτω από ελεγχόμενες (υποτίθεται) συνθήκες, από το 1963 ως το 1966 και απέκτησε διεθνή φήμη.
Το φαινόμενο Κίρλιαν
Σεμιόν και Βαλεντίνα Κίρλιαν, φωτ. από το IUMAB, International Union of Medical and Applied Bioelectrography
Η ανακάλυψη της «φωτογραφίας αύρας» (στεμματική εκκένωση) από τον Σεμιόν Κίρλιαν χρησιμοποιήθηκε ως «απόδειξη» της ύπαρξης ενός βιολογικού ενεργειακού πεδίου γύρω από τους ζωντανούς οργανισμούς. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τον ιονισμό του αέρα από το ηλεκτρικό πεδίο (καθώς η φωτογραφική πλάκα όπου τοποθετείται το αντικείμενο είναι συνδεδεμένη με πηγή υψηλής τάσης) που παράγει εικόνα με φωτεινά ίχνη.
Η KGB και η «Κατασκοπεία του Νου»
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η KGB και ο Κόκκινος Στρατός επένδυσαν τεράστια ποσά σε προγράμματα εξ αποστάσεως θέασης (Remote Viewing) και νοητικού ελέγχου.
Ένα απόρρητο τμήμα της KGB που ασχολούνταν με τον επηρεασμό της μάζας μέσω ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων και τηλεπάθειας ήταν το Εργαστήριο 12, ενώ η Στρατιωτική Μονάδα 10003 ιδρύθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '80 από το Γενικό Επιτελείο, με σκοπό τη χρήση «ψυχικών δυνάμεων» για τη συλλογή πληροφοριών και την πρόβλεψη στρατιωτικών κινήσεων των ΗΠΑ.
Το τέλος της αυτοκρατορίας: η έκρηξη του μυστικισμού
Στη δεκαετία του '80, με την Γκλάσνοστ, το φράγμα έσπασε. Η απογοήτευση από το κομμουνιστικό όνειρο οδήγησε τα εκατομμύρια των Σοβιετικών πολιτών πίσω στον μυστικισμό.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα υπήρξε ο Άλαν Τσουμάκ, ένας «θεραπευτής» που εμφανιζόταν στην κρατική τηλεόραση και ισχυριζόταν ότι μπορούσε να «φορτίσει» με θεραπευτική ενέργεια ποτήρια νερό που οι τηλεθεατές τοποθετούσαν μπροστά στις τηλεοράσεις τους. Ομοίως, ο Ανατόλι Κασπιρόφσκι, ψυχίατρος που έκανε μαζικές τηλεοπτικές συνεδρίες υπνωτισμού, ισχυριζόταν ότι μπορούσε να θεραπεύσει ασθένειες εξ αποστάσεως.
Άλαν Τσουμάκ
Ο σοβιετικός αποκρυφισμός δεν ήταν μια απλή αντίδραση στην αθεΐα. Ήταν μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της μαγείας. Οι Σοβιετικοί δεν πίστευαν σε δαίμονες ή πνεύματα, αλλά σε «άγνωστες φυσικές δυνάμεις» που η επιστήμη του μέλλοντος θα μπορούσε να δαμάσει για να δημιουργήσει τον «Νέο Άνθρωπο».
Παρόλο που τα αρχεία της KGB που αποκαλύφθηκαν μετά το 1991 επιβεβαιώνουν την ύπαρξη αυτών των ερευνών, τα αποτελέσματά τους παρέμειναν αμφίβολα ή σκιώδη, αποδεικνύοντας ότι ο διαλεκτικός υλισμός και ο αποκρυφισμός ήταν, τελικά, δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: της επιθυμίας για απόλυτο έλεγχο πάνω στη φύση και το πνεύμα.
