«Το κοτσύφι μου κι εγώ»*
Τα κοτσύφια (Turdus merula) είναι ίσως οι πιο επιτυχημένοι «μετανάστες» των πόλεων. Εκεί που άλλοτε ήταν ντροπαλά πουλιά των πυκνών δασών, σήμερα αποτελούν τον πιο οικείο μελωδό του αστικού ιστού. Η προσαρμογή τους στο τσιμέντο δεν είναι απλώς μια ιστορία επιβίωσης, αλλά ένα συναρπαστικό παράδειγμα ταχείας εξέλιξης.
1. Η μεγάλη αστική μετακίνηση
Ιστορικά, το κοτσύφι ήταν δασόβιο είδος. Η μετακίνησή του προς τις πόλεις ξεκίνησε στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα. Σήμερα τα «αστικά» κοτσύφια διαφέρουν πλέον φυσιολογικά και συμπεριφορικά από τους συγγενείς τους στο δάσος:
Πυκνότητα πληθυσμού: Στις πόλεις συναντάμε έως και δέκα φορές μεγαλύτερη συγκέντρωση κοτσυφιών ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο σε σχέση με τα δάση.
Μόνιμη κατοικία: Ενώ τα δασόβια κοτσύφια συχνά μεταναστεύουν τον χειμώνα, τα κοτσύφια της πόλης παραμένουν στην περιοχή τους, εκμεταλλευόμενα τη ζεστασιά των κτιρίων και την τροφή που προσφέρει ο άνθρωπος. Μία ιταλική παράδοση θέλει τις τρεις τελευταίες μέρες του Ιανουαρίου, 29, 30 και 31, να μνημονεύονται ως «Ημέρες του Κότσυφα» για να υποδηλώσουν μία από τις πιο κρύες περιόδους του χειμώνα.
2. Εμφάνιση και αναγνώριση
Ο σεξουαλικός διμορφισμός (η διαφορά αρσενικού-θηλυκού) είναι έντονος:
Το αρσενικό: Κατάμαυρο φτέρωμα με ένα χαρακτηριστικό, έντονο πορτοκαλί-κίτρινο ράμφος και έναν λεπτό κίτρινο δακτύλιο γύρω από τα μάτια.
Το θηλυκό: Πιο διακριτικό, με καφέ-σκούρο φτέρωμα και ελαφρώς πιο ανοιχτόχρωμο στήθος με στίγματα, ιδανικό για να καμουφλάρεται στη φωλιά.
3. Η ζωή ανάμεσα στα κτίρια: προσαρμογές
Η πόλη προσφέρει προκλήσεις που το κοτσύφι έμαθε να επιλύει με ευφυΐα:
Το "Φαινόμενο του Πάρτι": κελαηδώντας πιο δυνατά
Η ηχορύπανση ανάγκασε τα κοτσύφια να αλλάξουν το τραγούδι τους. Μελέτες δείχνουν ότι τα αστικά κοτσύφια:
* Κελαηδούν σε υψηλότερες συχνότητες για να ακούγονται πάνω από το θόρυβο των αυτοκινήτων.
* Ξεκινούν το τραγούδι τους πολύ νωρίτερα, συχνά πριν την αυγή, εκμεταλλευόμενα την ησυχία της νύχτας και τον τεχνητό φωτισμό.
Διατροφική ευελιξία
Αν και η βασική τους τροφή είναι τα σκουλήκια και τα έντομα που βρίσκουν σκάβοντας το χώμα σε κήπους και γλάστρες, στην πόλη έχουν γίνει παμφάγα. Θα τα δείτε να τσιμπολογούν ψίχουλα, πεσμένα φρούτα, ακόμη και τροφή για κατοικίδια.
4. Αναπαραγωγή και φωλιά
Η αναπαραγωγική περίοδος ξεκινά νωρίς την άνοιξη (Μάρτιο).
Τοποθεσία: Στην πόλη, οι φωλιές δεν βρίσκονται μόνο σε δέντρα, αλλά και σε απίθανα σημεία: περβάζια παραθύρων, εξωτερικές μονάδες κλιματιστικών, πυκνές αναρριχώμενες βουκαμβίλιες ή ακόμη και σε εγκαταλελειμμένα αντικείμενα σε μπαλκόνια.
Η φωλιά: Μια στιβαρή κατασκευή από λάσπη, ξερά χόρτα και κλαδάκια.
Τα αυγά: Γεννούν συνήθως 3-5 γαλαζοπράσινα αυγά με καφέ στίγματα. Η επώαση διαρκεί περίπου 2 εβδομάδες.
5. Οι κίνδυνοι του αστικού περιβάλλοντος
Παρά την προσαρμοστικότητά τους, η πόλη είναι ναρκοπέδιο:
Αδέσποτες και οικόσιτες γάτες: Ο νούμερο ένα θηρευτής, ειδικά για τους νεοσσούς που μόλις έχουν βγει από τη φωλιά και δεν μπορούν να πετάξουν καλά.
Τζάμια: Οι προσκρούσεις σε καθρέφτες και μεγάλα παράθυρα είναι συχνή αιτία θανάτου.
Φυτοφάρμακα: Η χρήση χημικών στους κήπους δηλητηριάζει τα σκουλήκια, τη βασική τους τροφή.
Το κοτσύφι είναι ένας «πολιτισμένος» γείτονας που μας θυμίζει ότι η φύση δεν σταματά εκεί που αρχίζει το τσιμέντο. Το μελαγχολικό αλλά γεμάτο αυτοπεποίθηση τραγούδι του το απόγευμα είναι ο τρόπος του να μας λέει ότι η πόλη τού ανήκει εξίσου με εμάς.
* Το κοτσύφι μου κι εγώ, Αντρέ-Πολ Φουρνιέ, Εκδόσεις Κέδρος
