Κιλίμια που αφηγούνται ιστορίες αιώνων: η σπουδαία έκθεση υφαντικής από το Γεράκι.

Η έκθεση «Υφαίνοντας όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας» φέρνει στο φως τον πλούτο της λαϊκής τέχνης του Πάρνωνα, αναδεικνύοντας τα περίφημα υφαντά που υφαίνονται εδώ και γενιές στο ιστορικό χωριό Γεράκι.

Η τέχνη του όρθιου αργαλειού αποτελεί το σήμα κατατεθέν του Γερακίου, με την ιστορική της διαδρομή να ξεκινά από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο, όπως επιβεβαιώνουν οι αρχαιολογικές έρευνες. Αυτή η αδιάλειπτη συνέχεια οδήγησε το 2019 στην επίσημη αναγνώρισή της ως κομμάτι της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της χώρας μας. Στον χώρο της έκθεσης, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει σπάνια προικώα κιλίμια που καλύπτουν τρεις αιώνες δημιουργίας. Ξεχωρίζουν οι περίτεχνες αναπαραστάσεις ανθρώπινων μορφών, οι οποίες πλαισιώνονται από πλούσια φυσικά τοπία και γεωμετρικά σύμβολα γεμάτα νόημα.

^{Κιλίμι. Δέντρο της ζωής με γαμήλια πομπή και τ ... Παχή, Αθήνα. Φωτ. Λεωνίδας Κουργιαντάκης}

Τα προϊόντα του αργαλειού στο Γεράκι δεν κάλυπταν μόνο πρακτικές ανάγκες, αλλά αποτελούσαν και ισχυρά σύμβολα κοινωνικού κύρους. Ένα περίτεχνο κιλίμι ήταν συχνά το επίκεντρο μιας προίκας και καθρέφτιζε την οικονομική επιφάνεια της οικογένειας, ενώ τα ταγάρια, πέρα από την καθημερινή χρήση, είχαν και τελετουργικό ρόλο στη μεταφορά των γαμήλιων εδεσμάτων. Η θρησκευτική ευλάβεια των κατοίκων αποτυπώθηκε επίσης στα υφαντά που δωρίζονταν ως τάματα σε ναούς της περιοχής. Η διεθνής εμβέλεια αυτής της τέχνης δεν άργησε να αναγνωριστεί, με τις υφάντρες του χωριού να κατακτούν σημαντικές διακρίσεις σε μεγάλες διοργανώσεις, από τη Βιέννη του 19ου αιώνα έως τη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου.

Η φήμη που απέκτησε το Γεράκι για τους αργαλειούς του λειτούργησε ως πόλος έλξης για εξέχουσες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος στις αρχές της δεκαετίας του '30 δημιούργησε σχέδια εμπνευσμένα από την τοπική παραγωγή για λογαριασμό της εταιρείας "Ελληνικές Τέχνες". Παράλληλα, ο Φώτης Κόντογλου, γοητευμένος από το τοπίο και την αρχιτεκτονική του οικισμού, αποτύπωσε στο έργο του "Ο Καστρολόγος" την ατμόσφαιρα του χωριού και του κάστρου του. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις, η έκθεση φωτίζει το πώς το Γεράκι μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς για την πνευματική ελίτ της εποχής, συνδέοντας την υφαντική με την ευρύτερη πολιτιστική ταυτότητα της Ελλάδας.

^{Κιλίμι. Δέντρο της ζωής. Περίπου 1905. Υφασμένο από την Ελένη Νικολάου Μανούση (ΕΜ) (γ. 1885–_). Συλλογή Χρυσαφίας Σίνη, Γεράκι. Φωτ. Βασίλης Γεωργιάδης.}

Την έκθεση πλαισιώνει ένας αναλυτικός και πλούσια εικονογραφημένος κατάλογος, στον οποίο οι επιμελήτριες καταγράφουν την ιστορική διαδρομή του οικισμού και αναλύουν 108 μοναδικά υφαντά –κιλίμια και ταγάρια– που συγκεντρώθηκαν από ναούς και ιδιωτικά αρχεία. Η σημαντική αυτή καταγραφή αποτελεί το επιστέγασμα της σύμπραξης του Πολιτιστικού Συλλόγου Γερακίου με το διεθνές πρόγραμμα "Γέφυρα". Η συνεργασία αυτή, στην οποία συμμετέχουν τα Πανεπιστήμια UCLA και Simon Fraser με την αρωγή του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, έφερε στο φως έναν αθέατο θησαυρό της λακωνικής παράδοσης.

Πληροφορίες έκθεσης:

Η έκθεση «Υφαίνοντας Όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι» έχει ξεκινήσει ήδη στο Μουσείο Μπενάκη / Πινακοθήκη Γκίκα και θα παραμείνει ανοικτή για το κοινό έως τις 26 Ιουλίου 2026. Την έκθεση επιμελούνται η Sharon Gerstel και η Σοφία Πιτούλη, ενώ τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό έχει αναλάβει ο Παύλος Θανόπουλος.

^{Ταγάρι με τρεις σειρές αλληλένδετων τριγώνων (κούπες). Περίπου 1900. Συλλογή Διαμάντως Δαλιάνη-Θεοδωροπούλου, Γεράκι. Φωτ. Σάρον Γκερστέλ.}