Η ταχύτητα του φωτός ανάποδα: η πιο αργή μουσική του κόσμου
της Μ-Χ Αναγνωστοπούλου
Κάποτε, μέσα στο παιδικό μυαλό μου, το νούμερο 2026 μόνο ως διαστημική χρονολογία μπορούσε να φαντάζει. Ο χρόνος ήταν μεγάλος αδερφός, στοργικός και ανέμελος που με ωθούσε να ανακαλύψω τον κόσμο. Με τη μελόντικά μου έκανα το σπίτι να δονείται υπό τη μελωδία των Αλιέων Μαργαριταριών και του Amazing Grace, ενώ ο αρκούδος Μίσα αναχωρούσε ως τεράστιο μπαλόνι για ένα ταξίδι χωρίς γυρισμό στο αχανές και ανεξερεύνητο σύμπαν. Τα δάκρυά μου για την τύχη του αθώου Μίσα μπορούσε να τα σταματήσει μόνο η γαλαξιακή μουσική του Ζαν Μισέλ Ζαρ, υπό τους ήχους της οποίας φανταζόμουν τον χαμογελαστό αρκούδο να χορεύει ανέμελα στους αιθέρες, με μια ελπιδοφόρα διάθεση για το άγνωστο μέλλον. Όποτε έφτανε στα αυτιά μου η μουσική του Oxygène, τη φανταζόμουν να ηχεί ατέρμονα μέσα σε ένα διάστημα μυστηριώδες, γεμάτο με εξίσου μυστηριώδη αλλά και χαρούμενα διαστημόπλοια. Η σκέψη με συνέπαιρνε και κοιμόμουν γαλήνια περιμένοντας το μέλλον.
Το 1987 σε κάποια άλλη μεριά του πλανήτη ένας άνθρωπος έκανε πράξη τη φαντασία εκείνου του παιδιού που ήμουν κάποτε. Ο John Cage, ένας πολυσχιδής, αναγεννησιακός στην ουσία του καλλιτέχνης, γεννημένος στις 5 Σεπτεμβρίου του 1912 στο Λος Άντζελες, έμελλε να επαναπροσδιορίσει τα όρια της τέχνης με τρόπο μοναδικό και να αλλάξει τον ίδιο τον τρόπο σύλληψης ενός έργου τέχνης. Ασχολήθηκε με τη μουσική σύνθεση αλλά και την ποίηση, τις εικαστικές τέχνες και τη φιλοσοφία, ενώ επηρεασμένος από την αγάπη του στον Βουδισμό Ζεν ενέταξε κάτι πρωτοποριακό στη δημιουργική διαδικασία: το τυχαίο. Ανέτρεψε τα δεδομένα με το «προετοιμασμένο πιάνο» (τοποθετώντας αντικείμενα ανάμεσα στις χορδές) και σόκαρε τον κόσμο με το έργο του 4΄33΄΄ μια σύνθεση απόλυτης σιωπής που ανέδειξε τους ήχους του περιβάλλοντος ως μουσική.
Η φιλοσοφία του για τον χρόνο και τον ήχο βρήκε την απόλυτη έκφρασή της στο έργο Organ²/ASLSP (As Slow as Possible - Όσο το Δυνατόν Πιο Αργά). Το κομμάτι γράφτηκε αρχικά το 1985 για πιάνο και προσαρμόστηκε για εκκλησιαστικό όργανο το 1987. Ο Cage άφησε σκόπιμα ασαφές το πόσο αργά πρέπει να παιχτεί η παρτιτούρα των οκτώ σελίδων, προκαλώντας τους εκτελεστές να ξεπεράσουν τα ανθρώπινα όρια με μοναδική οδηγία να παίζεται «όσο το δυνατόν πιο αργά».
Το 2001, μια ομάδα μουσικολόγων και φιλοσόφων αποφάσισε να πάρει την οδηγία του Cage τοις μετρητοίς. Ξεκίνησαν μια μοναδική εκτέλεση στο ναό του Αγίου Μπουρκάρντι στο Halberstadt της Γερμανίας, η οποία έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει 639 χρόνια. Το όργανο αλλάζει νότα κάθε λίγους μήνες ή χρόνια, μετατρέποντας κάθε αλλαγή ήχου σε ένα παγκόσμιο πολιτιστικό γεγονός. Η πρωτοποριακή αυτή εκτέλεση αναμένεται να ολοκληρωθεί το έτος 2640, αποδεικνύοντας ότι για τον John Cage, η μουσική δεν ήταν απλώς ήχος, αλλά μια αέναη εμπειρία ύπαρξης.
Η επόμενη αλλαγή νότας στο μνημειώδες έργο Organ²/ASLSP έχει προγραμματιστεί για τις 5 Αυγούστου 2026, μια στιγμή που θα προσθέσει τη νότα Λα (Α) στο ηχητικό ανάκρουσμα του ναού του Αγίου Μπουρκάρντι. Όταν τον Αύγουστο του 2026 οι σάκοι με την άμμο μετακινηθούν και ο αέρας διοχετευτεί στη νέα πίπα του οργάνου, αυτή η νέα νότα δεν θα είναι απλώς μια αλλαγή συχνότητας∙ θα είναι η δικαίωση της παιδικής μου φαντασίας… Μια καλή μου φίλη λέει πως η μουσική θα σώσει τον κόσμο. Ίσως να το κάνει ήδη. Κάθε μέρα κι από λίγο…
