10 συν 1 βιβλία που… μυρίζουν θάλασσα
Παραδέξου το: είτε έχεις αρχίσει τα πρώτα σου μπάνια είτε όχι, το μυαλό σου όλο και ξεφεύγει προς τα νερά της. Να, λοιπόν, μερικές ιδέες για αναγνώσματα, που θα σε συνδέσουν μαζί της, πριν το κάνουν οι διακοπές σου. Αν τώρα, προτιμάς τις διακοπές στο δάσος ή το βουνό, αφενός θα περιμένεις τη σειρά σου στην αντίστοιχη λίστα, αφετέρου σίγουρα θα σε ενδιαφέρει κάτι από τα παρακάτω αναγνώσματα, κι ας έχουν όλα μια αλμυρούτσικη γεύση. Η θάλασσα λειτουργεί σε αυτά όχι σαν σκηνικός χώρος εξέλιξης της πλοκής αλλά σαν ζωντανός οργανισμός, ενίοτε καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής, άλλοτε γαλήνια και θεραπευτική και άλλοτε άγρια, μυστηριώδης και καταστροφική. Από το σκοτάδι της θάλασσας - τιμωρού της Φόνισσας, ως τα προπολεμικά ξυπόλητα καλοκαίρια της Αίγινας της Ζωρζ Σαρρή, ακολουθούν 10 συν 1 βιβλία που… μυρίζουν θάλασσα!
1. «Το λάθος αστέρι» της θάλασσας: Ο Γέρος και η Θάλασσα– Έρνεστ Χέμινγουεϊ
Στα ανοιχτά της Κούβας, κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο της Καραϊβικής, ο Σαντιάγο, ένας ηλικιωμένος και άτυχος ψαράς, βγαίνει μόνος του στον ωκεανό. Μετά από 84 ημέρες απόλυτης αποτυχίας, έρχεται αντιμέτωπος με το μεγαλύτερο θήραμα της ζωής του: ένα πελώριο μάρλιν.
Το εμβληματικό αυτό έργο, που χάρισε στον Χέμινγουεϊ το Βραβείο Πούλιτζερ (1953) και συνέβαλε στο Νόμπελ (1954), είναι ένας ύμνος στην ανθρώπινη θέληση. Η θάλασσα εδώ δεν είναι εχθρός, αλλά ένας άξιος αντίπαλος και ένας αδελφός.
Εννοείται πως δεν θα μπορούσε να λείπει από τη λίστα και μας υπενθυμίζει: «Ο άνθρωπος μπορεί να καταστραφεί, αλλά όχι να νικηθεί.»
2. Η απόλυτη ελληνική θαλασσογραφία: Η Φόνισσα – Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
Στο κλίμα του βιβλίου που είναι σκοτεινό, η Σκιάθος του Παπαδιαμάντη, με τα καταπράσινα ακρογιάλια, τα ερημοκλήσια δίπλα στο κύμα και τα βράχια που τα χτυπά η αλμύρα, παίζει καθοριστικό ρόλο. Η Φραγκογιαννού, μια βασανισμένη γυναίκα, παίρνει τη ζωή μικρών κοριτσιών για να τα «λυτρώσει» από την επερχόμενη δυστυχία της ενήλικης ζωής των γυναικών της εποχής.
Η θάλασσα στον Παπαδιαμάντη λειτουργεί ως το απόλυτο όριο μεταξύ ζωής και θανάτου, μεταξύ της ανθρώπινης και της θείας δίκης. Το τέλος του βιβλίου, όπου η Φόνισσα πνίγεται «εις το μεταίχμιον μεταξύ της θείας και της ανθρωπίνης δικαιοσύνης», είναι μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της ελληνικής γραμματείας.
3. Η ψευδαίσθηση του καλοκαιριού: Ο Ταλαντούχος Κύριος Ρίπλεϊ – Πατρίσια Χάισμιθ
Ο Τομ Ρίπλεϊ ταξιδεύει στην ειδυλλιακή, ηλιόλουστη ιταλική ριβιέρα της δεκαετίας του '50 (στο φανταστικό χωριό Μοντζιμπέλο) με σκοπό να πείσει τον πλούσιο κληρονόμο Ντίκι Γκρίνλιφ να επιστρέψει στην Αμερική. Τελικά, όμως, γοητεύεται από τη ζωή του και αποφασίζει να την… κλέψει.
Η Χάισμιθ χτίζει ένα κορυφαίο ψυχολογικό θρίλερ κάτω από το εκτυφλωτικό μεσογειακό φως. Η θάλασσα γίνεται το σκηνικό για το πρώτο και πιο καθοριστικό έγκλημα του Ρίπλεϊ, μετατρέποντας το νωχελικό καλοκαίρι σε έναν εφιάλτη γεμάτο σασπένς.
4. Η ποίηση του Αιγαίου: Το Άξιον Εστί – Οδυσσέας Ελύτης
Δεν πρόκειται για μυθιστόρημα, αλλά για το κορυφαίο ποιητικό έργο που ταύτισε την ελληνικότητα με το καλοκαίρι, το φως και το Αιγαίο Πέλαγος. Ο Ελύτης θεοποιεί το ελληνικό καλοκαίρι. Η θάλασσα στα ποιήματά του δεν είναι απλώς νερό, αλλά πηγή γέννησης, δικαιοσύνης και καθαρότητας.
5. Το χαμένο καλοκαίρι της αθωότητας: Μετέωρο Μονοπάτι (ή The Go-Between) – Λ. Π. Χάρτλεϊ
Ένας ηλικιωμένος άνδρας θυμάται το καλοκαίρι του 1900, όταν ως 12χρονο αγόρι φιλοξενήθηκε σε μια αριστοκρατική έπαυλη στην αγγλική επαρχία. Μέσα στην αποπνικτική καλοκαιρινή ζέστη, γίνεται ο μυστικός ταχυδρόμος, ο μεσάζων, ενός παράνομου ερωτικού πάθους.
Το βιβλίο αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο πώς ο καύσωνας του καλοκαιριού μπορεί να παραλύσει τις κοινωνικές αναστολές, και μόλις τα προσχήματα καταρρεύσουν, να οδηγήσει στην καταστροφή. Εμβληματική πια μένει η εισαγωγική του φράση: «Το παρελθόν είναι μια ξένη χώρα· τα κάνουν όλα διαφορετικά εκεί.»
6. Η υπαρξιακή Αναζήτηση στο κύμα: Ο Ξένος – Αλμπέρ Καμύ
Στο ηλιόλουστο Αλγέρι, ο Μερσώ, ένας άνθρωπος που βιώνει την απόλυτη υπαρξιακή απάθεια, περνά τις καλοκαιρινές του ημέρες στη παραλία. Εκεί, κάτω από έναν ήλιο τόσο εκτυφλωτικό και ενοχλητικό που θολώνει τη σκέψη του, διαπράττει έναν φόνο χωρίς προφανές κίνητρο.
Η θάλασσα και ο ήλιος στον Καμύ δεν είναι ειδυλλιακά στοιχεία, αλλά καταλυτικοί παράγοντες της ανθρώπινης μοίρας. Το καλοκαίρι εδώ είναι σκληρό, σχεδόν βίαιο, και οδηγεί τον ήρωα στην πλήρη συνειδητοποίηση του «παράλογου» της ύπαρξης.
7. Μια ωδή στη νησιωτική ζωή: Το Μαντολίνο του Λοχαγού Κορέλι – Λουί ντε Μπερνιέρ
Τοποθετημένο στην πανέμορφη Κεφαλονιά κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου αφηγείται την ιστορία της Πελαγίας, μιας δυναμικής νησιώτισσας που ερωτεύεται τον Αντόνιο Κορέλι, έναν Ιταλό λοχαγό που αγαπά τη μουσική περισσότερο από τον πόλεμο.
Το βιβλίο συνδυάζει την αγριότητα του πολέμου με την απαράμιλλη ομορφιά του Ιονίου πελάγους. Η θάλασσα, οι παραλίες και οι καλοκαιρινοί ρυθμοί του νησιού λειτουργούν ως αντίδοτο στο μίσος, αναδεικνύοντας τη δύναμη της αγάπης και της φύσης.
8. Το ναυτικό έπος: Μόμπι Ντικ – Χέρμαν Μέλβιλ
Ο νεαρός Ισμαήλ μπαίνει ως πλήρωμα στο φαλαινοθηρικό Πίκουοντ, με καπετάνιο τον εμμονικό Αχαάβ. Σκοπός του ταξιδιού τους στις απέραντες θάλασσες του πλανήτη δεν είναι το κέρδος, αλλά η εκδίκηση εναντίον της θρυλικής λευκής φάλαινας, του Μόμπι Ντικ.
Αν και απέχει παρασάγγας από το κλασικό «χαλαρό» καλοκαιρινό ανάγνωσμα, είναι το απόλυτο βιβλίο για τη θάλασσα. Ο Μέλβιλ αναλύει τη ζωή των ναυτικών, τη βιολογία των κητών και τη φιλοσοφία του ωκεανού, δημιουργώντας μια αλληγορία για τη μάχη του ανθρώπου με το άγνωστο και τη φύση.
9. Η εφηβεία και η αλμύρα: Καλημέρα Θλίψη– Φρανσουάζ Σαγκάν
Η 17χρονη Σεσίλ περνά το καλοκαίρι της σε μια πολυτελή βίλα στη Γαλλική Ριβιέρα, μαζί με τον γοητευτικό, έκλυτο πατέρα της. Όταν μια ώριμη και σοβαρή γυναίκα μπαίνει στη ζωή τους και απειλεί την ελευθερία τους, η Σεσίλ εξυφαίνει μια ίντριγκα για να την απομακρύνει.
Γραμμένο από τη Σαγκάν όταν ήταν μόλις 18 ετών, το βιβλίο αποπνέει τη ζέστη, την ανία, την πολυτέλεια και τη μελαγχολία των καλοκαιρινών απογευμάτων δίπλα στη θάλασσα. Είναι ένα αριστουργηματικό πορτρέτο της εφηβικής σκληρότητας.
= 
10. Η μαγεία της νησιώτικης θάλασσας: Το Καπλάνι της Βιτρίνας – Άλκη Ζέη
Σε ένα ελληνικό νησί (τη Σάμο) κατά τη δεκαετία του 1930, δύο μικρές αδελφές, η Μέλια και η Μυρτώ, περνούν τα καλοκαίρια τους κάνοντας βουτιές, ακούγοντας ιστορίες για το βαλσαμωμένο καπλάνι (τίγρη) και ζώντας την παιδική αθωότητα, μέχρι που η δικτατορία του Μεταξά αλλάζει τα πάντα.
Ένα από τα ωραιότερα βιβλία της ελληνικής λογοτεχνίας που, αν και απευθύνεται και σε νεανικό κοινό, διαβάζεται με την ίδια συγκίνηση από ενήλικες. Αποτυπώνει τη μυρωδιά του καλοκαιριού, το παιχνίδι στην αμμουδιά και τη γλυκιά ανεμελιά που διακόπτεται από την ιστορική πραγματικότητα.
11. Τα τζιτζίκια της Αίγινας: Τα Στενά Παπούτσια - Ζωρζ Σαρή
Αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα και αυτοβιογραφικά μυθιστορήματα της ελληνικής παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας. Με φόντο την προπολεμική Αθήνα και το ειδυλλιακό καλοκαιρινό σκηνικό της Αίγινας, η συγγραφέας ξετυλίγει την ιστορία της Ζωής, ενός ανεξάρτητου και ζωηρού κοριτσιού που αρνείται να συμμορφωθεί με τα αυστηρά κοινωνικά στερεότυπα της εποχής της, μέσα από τα μάτια του μικρού Παναγιώτη, στο σπίτι του οποίου καταλύει κάθε καλοκαίρι η οικογένεια της Ζωής. Οι ζωές παιδιών και ενηλίκων ξετυλίγονται μέσα από την ηθογραφία, τη λαογραφία και την ιστορία του νησιού. Ο τίτλος λειτουργεί ως μια πανέμορφη μεταφορά: τα στενά παπούτσια που πιέζουν τα πόδια του ήρωά μας συμβολίζουν τους περιορισμούς, τις κοινωνικές συμβάσεις και τα «πρέπει» των ενηλίκων που προσπαθούν να εγκλωβίσουν την ελευθερία και τον αυθορμητισμό της νεότητας.
Μέσα από μια γραφή γεμάτη ζωντάνια, χιούμορ και συγκίνηση, η Σαρή αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο το πέρασμα από την ανέμελη παιδική ηλικία στην εφηβεία και την ώριμη συνειδητοποίηση. Ο Παναγιώτης, η Ζωή, ο Σώτος, η Ειρήνη, μέσα από τις φιλίες, τους πρώτους έρωτες, τις οικογενειακές συγκρούσεις αλλά και τη γνωριμία τους με τον κόσμο των βιβλίων και του αυτοσχέδιου θεάτρου, μαθαίνουν να διεκδικούν τη δική τους φωνή. Το βιβλίο δεν αποτελεί απλώς μια νοσταλγική αναδρομή στο παρελθόν, αλλά έναν διαχρονικό ύμνο στο θάρρος που χρειάζεται για να πετάξει κανείς από πάνω του ό,τι του στερεί την ελευθερία να είναι ο εαυτός του.
