10 συν 1 ταινίες στο τραπέζι σας
Καθώς ο Οκτώβριος κάνει την είσοδό του και φέρνει μαζί του τις πρώτες δροσερές νύχτες, η ατμόσφαιρα αλλάζει, αδιόρατα μεν, δραστικά δε. Τα ανοιχτά παράθυρα κλείνουν, οι ελαφριές θερινές σαλάτες δίνουν τη θέση τους σε ζεστά πιάτα που αχνίζουν και η ίδια η φύση μάς προσκαλεί σε μια πιο εσωτερική, ζεστή διάθεση. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή ακριβώς η εποχή ξυπνά μια πρωτόγνωρη, αυξημένη όρεξη για γαστρονομικές απολαύσεις και… μας στέλνει με επείγουσα συνέπεια προς αναζήτηση του απόλυτου comfort food.
Τι καλύτερο λοιπόν από το να συνδυάσουμε αυτή τη φθινοπωρινή αίσθηση θαλπωρής με τη μαγεία του κινηματογράφου; Ας καθίσουμε αναπαυτικά στον καναπέ, ας αφήσουμε τις μυρωδιές από την κουζίνα να πλημμυρίσουν τον χώρο και ας ταξιδέψουμε σε έναν κόσμο γεμάτο… ακαταμάχητες συνταγές!
Ποια είναι η αγαπημένη σας κινηματογραφική σκηνή με φαγητό που σας άνοιξε αμέσως την όρεξη?
Σύμφωνα με την ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη, η συνήθεια να τσιμπολογάμε μπροστά από μια ταινία συνιστά μια βαθιά ριζωμένη αντίδραση του οργανισμού μας σε ψυχολογικά και βιολογικά ερεθίσματα.
Οι βασικότεροι λόγοι που εξηγούν αυτή τη σύνδεση περιλαμβάνουν καταρχάς τη συναισθηματική θαλπωρή καθώς όταν βλέπουμε μια ταινία —ειδικά τις πιο δροσερές νύχτες του φθινοπώρου— αναζητούμε συχνά το λεγόμενο "comfort food". Τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες και λιπαρά ενεργοποιούν την παραγωγή ντοπαμίνης (της ορμόνης της επιβράβευσης) στον εγκέφαλο, προσφέροντας άμεση ψυχολογική χαλάρωση και αίσθηση ασφάλειας.
Από την παιδική μας ηλικία, το σινεμά έχει συνδεθεί στο μυαλό μας με το ποπκόρν, τα νάτσος ή τις σοκολάτες. Δημιουργείται έτσι μια ισχυρή κλασική εξάρτηση (conditioning): ο εγκέφαλος βλέπει οθόνη και σκοτάδι και αυτομάτως «ζητάει» τη γεύση ως αναπόσπαστο κομμάτι της εμπειρίας.
Επιπλέον η επαναλαμβανόμενη, μηχανική κίνηση του χεριού από το μπολ στο στόμα (fidgeting) λειτουργεί αγχολυτικά. Ακριβώς όπως το αντιστρές παιχνίδι, έτσι και το τσιμπολόγημα βοηθά στη μείωση της νευρικότητας ή στην αποφόρτιση μετά από μια κουραστική μέρα.
Κατά βάση, η συνήθεια αυτή προκαλεί την αισθητηριακή ενίσχυση (Multisensory Immersion): το φαγητό ενεργοποιεί μια επιπλέον αίσθηση, τη γεύση, κάνοντας την προβολή πιο "ζωντανή". Ο συνδυασμός της οπτικής και ακουστικής διέγερσης της ταινίας με τη γευστική απόλαυση δημιουργεί μια πλήρη, καθηλωτική εμπειρία για τις αισθήσεις.
Και φυσικά συνεχίζουμε ακάθεκτοι πέφτοντας στην... "παγίδα" της απόσπασης της προσοχής (Mindless Eating): όταν η προσοχή μας είναι στραμμένη στην πλοκή της ταινίας, ο εγκέφαλος αποσπάται από τα σήματα κορεσμού που στέλνει το στομάχι. Αυτός είναι ο λόγος που μπορούμε να αδειάσουμε ένα τεράστιο σακουλάκι ποπκόρν χωρίς καν να καταλάβουμε πότε τελείωσε.
Ο κινηματογράφος και η γαστρονομία μοιράζονται μια κοινή, ισχυρή γλώσσα: απευθύνονται απευθείας στις αισθήσεις, ξυπνούν μνήμες και φέρνουν τους ανθρώπους κοντά. Το φαγητό στη μεγάλη οθόνη δεν είναι πάντοτε μια απλή πρόφαση· λειτουργεί ως καθρέφτης χαρακτήρων, ως καταλύτης για ανατροπές ή ως μέσο επικοινωνίας και πάθους.
Ακολουθεί ένα κινηματογραφικό «τραπέζι» με 10 1 ξεχωριστές ταινίες από διαφορετικές εποχές και κουλτούρες, όπου η γεύση συναντά την ψυχή.
1. Το μεγάλο φαγοπότι (La Grande Bouffe, 1973)
Γαλλία, Ιταλία / 1973
Σκηνοθεσία: Marco Ferreri
Παίζουν: Marcello Mastroianni, Michel Piccoli, Philippe Noiret, André Ferréol
Τέσσερις επιτυχημένοι άντρες κλείνονται σε μια πολυτελή βίλα έξω από το Παρίσι με έναν και μοναδικό σκοπό: να καταναλώσουν αμύθητες ποσότητες φαγητού μέχρι τελικής πτώσης, μετατρέποντας το γεύμα σε μια αυτοκαταστροφική τελετουργία.
Μια προκλητική, μαύρη σάτιρα που αποτελεί αλληγορία για την υπερκατανάλωση, τον υλισμό και την παρακμή του δυτικού πολιτισμού. Ο δημιουργός χρησιμοποιεί την υπερβολή του φαγητού για να σχολιάσει την πνευματική πείνα και τα υπαρξιακά αδιέξοδα της σύγχρονης κοινωνίας.
2. Η γιορτή της Μπαμπέτ (Babettes gæstebud, 1987)
Δανία / 1987
Σκηνοθεσία: Gabriel Axel
Παίζουν: Stéphane Audran, Bodil Kjer, Birgitte Federspiel
Μια Γαλλίδα φυγάς βρίσκει καταφύγιο σε μια αυστηρή, θρησκευτική προτεσταντική κοινότητα στη Δανία. Όταν κερδίζει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό στο λαχείο, αποφασίζει να ξοδέψει τα πάντα για να ετοιμάσει ένα ασύλληπτο γαλλικό γεύμα για τους καχύποπτους κατοίκους.
Βραβευμένη με Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, η ταινία υμνεί τη λυτρωτική δύναμη της τέχνης και της γενναιοδωρίας. Το γεύμα της Μπαμπέτ δεν λειτουργεί απλώς ως απόλαυση της σάρκας, αλλά ως θρησκευτική κοινωνία και θεραπεία, φέρνοντας συγχώρεση και συμφιλίωση στους πιστούς.
3. Ο μάγειρας, ο κλέφτης, η γυναίκα του και ο εραστής της (The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover, 1989)
Βρετανία, Γαλλία / 1989
Σκηνοθεσία: Peter Greenaway
Παίζουν: Richard Bohringer, Michael Gambon, Helen Mirren, Alan Howard
Σε ένα πολυτελές, θεατρικό εστιατόριο, η σύζυγος ενός βάναυσου και χυδαίου γκάνγκστερ συνδέεται ερωτικά με έναν ήσυχο πελάτη. Η κουζίνα και η τραπεζαρία γίνονται το πεδίο όπου εκτυλίσσεται ένα σκοτεινό δράμα ζήλιας και εκδίκησης.
Μια οπτικά μεγαλειώδης ταινία με μπαρόκ αισθητική και έντονο συμβολισμό. Το φαγητό, η βία, η χώνεψη και η σάρκα συνδέονται άμεσα με την εξουσία και τη διαφθορά, προσφέροντας μια αισθητηριακή κινηματογραφική εμπειρία.
4. Φαγητό, ποτό, αρσενικό, θηλυκό (Yin shi nan nv, 1994)
Ταϊβάν, ΗΠΑ / 1994
Σκηνοθεσία: Ang Lee
Παίζουν: Sihung Lung, Kuei-Mei Yang, Chien-Lien Wu, Yu-Wen Wang
Ένας ηλικιωμένος, θρυλικός σεφ στην Ταϊπέι χάνει σταδιακά τη γεύση του αλλά παραμένει master της κουζίνας. Κάθε Κυριακή, προσπαθεί να συγκεντρώσει τις τρεις ανύπαντρες κόρες του σε ένα περίτεχνο, παραδοσιακό οικογενειακό δείπνο.
Η ταινία ξεκινά με μια συναρπαστική οπτική πανδαισία προετοιμασίας κινέζικων πιάτων. Το δείπνο λειτουργεί ως ο μοναδικός δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα σε γενιές με διαφορετικές αξίες, αποδεικνύοντας ότι τα μυστικά της ζωής συχνά αποκαλύπτονται γύρω από το τραπέζι.
5. Τρώγοντας, πίνοντας, ερωτευμένος (A Chef in Love, 1996)
Γεωργία, Γαλλία / 1996
Σκηνοθεσία: Nana Dzhordzhadze
Παίζουν: Pierre Richard, Nino Kirtadze, Micheline Presle
Η θυελλώδης και ρομαντική ιστορία ενός Γάλλου σεφ που ταξιδεύει στη Γεωργία στις αρχές του 20ού αιώνα, ερωτεύεται μια τοπική πριγκίπισσα και μπλέκεται σταδιακά στις πολιτικές αναταράξεις της εποχής της Σοβιετικής Ένωσης, γίνεται μια ωδή στη χαρά της ζωής και στη γεωργιανή κουλτούρα. Η γαστρονομία συνδέεται στενά με την ελευθερία, το πάθος και την αντίσταση απέναντι στην καταπίεση του ολοκληρωτισμού.
6. Μπιφτέκι με πατάτες (Big Night, 1996)
ΗΠΑ / 1996
Σκηνοθεσία: Campbell Scott, Stanley Tucci
Παίζουν: Tony Shalhoub, Stanley Tucci, Minnie Driver, Ian Holm
Δύο Ιταλοί αδερφοί, μετανάστες στην Αμερική της δεκαετίας του '50, αγωνίζονται να σώσουν το αυθεντικό εστιατόριό τους από την οικονομική καταστροφή. Το τελευταίο τους χαρτί είναι η διοργάνωση ενός μεγαλειώδους, παραδοσιακού ιταλικού δείπνου για έναν διάσημο τραγουδιστή.
Μια τρυφερή ματιά στη σύγκρουση ανάμεσα στην αυθεντική παράδοση και τις εμπορικές απαιτήσεις μιας ξένης αγοράς. Η προετοιμασία του περίφημου timpano (μιας πολύπλοκης ιταλικής πίτας ζυμαρικών) αποτελεί πραγματικό ποίημα για την αγάπη προς το φαγητό.
7. Σοκολάτα (Chocolat, 2000)
Βρετανία, ΗΠΑ / 2000
Σκηνοθεσία: Lasse Hallström
Παίζουν : Juliette Binoche, Johnny Depp, Judi Dench, Alfred Molina
Μια πνευματικά ελεύθερη γυναίκα και η κόρη της φτάνουν σε ένα κλειστό, θρησκόληπτο γαλλικό χωριό κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής και ανοίγουν ένα συνοικιακό ζαχαροπλαστείο-σοκολατερί, ταράζοντας τα θεμέλια της τοπικής ηθικής.
Η σοκολάτα λειτουργεί ως σύμβολο απελευθέρωσης, απόλαυσης και ψυχικής κάθαρσης. Η ταινία απεικονίζει πώς οι μικρές απολαύσεις μπορούν να γκρεμίσουν τα τείχη της προκατάληψης και να φέρουν τη λύτρωση σε μια καταπιεσμένη κοινωνία.
8. Jiro: Τα όνειρα του σούσι (Jiro Dreams of Sushi, 2011)
ΗΠΑ, Ιαπωνία / 2011
Σκηνοθεσία: David Gelb
Παίζουν: Jiro Ono, Yoshikazu Ono, Masuhiro Yamamoto
Ένα βαθιά συγκινητικό ντοκιμαντέρ που ακολουθεί τον 85χρονο Jiro Ono, ιδιοκτήτη ενός θρυλικού εστιατορίου σούσι τριών αστέρων Michelin που βρίσκεται κρυμμένο σε έναν σταθμό του μετρό στο Τόκιο.
Πέρα από τη μαγειρική, η ταινία αποτελεί μάθημα ζωής για την αφοσίωση, την πειθαρχία, την τελειομανία και τη φιλοσοφία της δουλειάς. Ο Jiro δεν αντιμετωπίζει το σούσι ως επάγγελμα, αλλά ως μια διαρκή, πνευματική αναζήτηση της τελειότητας.
9. Ρατατούης (Ratatouille, 2007)
ΗΠΑ / 2007
Σκηνοθεσία: Brad Bird
Παίζουν: Patton Oswalt, Ian Holm, Lou Romano, Peter O'Toole
Ο Ρεμί, ένα μικρό ποντίκι με εκλεπτυσμένη όσφρηση και όνειρο να γίνει σπουδαίος σεφ στο Παρίσι, συναντά έναν αδέξιο νεαρό καθαριστή σε ένα φημισμένο εστιατόριο και σχηματίζουν μια μυστική, απολαυστική συνεργασία.
Ένα αριστούργημα κινουμένων σχεδίων που αποδεικνύει ότι «καλός μάγειρας μπορεί να γίνει ο καθένας, ανεξάρτητα από την καταγωγή του». Η κορυφαία σκηνή, όπου ο αυστηρός κριτικός φαγητού δοκιμάζει το ρατατούι και μεταφέρεται άμεσα στα παιδικά του χρόνια, αποτελεί έναν από τους καλύτερους ορισμούς της συναισθηματικής δύναμης της γεύσης.
10. Julie & Julia (2009)
ΗΠΑ / 2009
Σκηνοθεσία: Nora Ephron
Παίζουν: Meryl Streep, Amy Adams, Stanley Tucci, Chris Messina
Η ταινία συνδέει παράλληλα δύο αληθινές ιστορίες: τη ζωή της θρυλικής Αμερικανίδας σεφ Julia Child στη Γαλλία της δεκαετίας του '50 και την προσπάθεια μιας νέας γυναίκας στη Νέα Υόρκη του 2002 να μαγειρέψει και τις 524 συνταγές του βιβλίου της μέσα σε έναν χρόνο, καταγράφοντάς το στο blog της.
Μια απολαυστική, ζεστή ταινία για το πάθος της μαγειρικής, την αυτογνωσία και την εύρεση νοήματος στη ρουτίνα της καθημερινότητας. Μπορεί η κουζίνα να γίνει όχημα προσωπικής μεταμόρφωσης και δημιουργικής έκφρασης;
11. The Menu (2022)
ΗΠΑ / 2022
Σκηνοθεσία: Mark Mylod
Παίζουν: Ralph Fiennes, Anya Taylor-Joy, Nicholas Hoult, Hong Chau
Ένα ζευγάρι ταξιδεύει σε ένα απομονωμένο νησί του Ειρηνικού για να δειπνήσει σε ένα υπερπολυτελές, ελιτίστικο εστιατόριο, όπου ο διάσημος και αυταρχικός σεφ έχει ετοιμάσει ένα πρωτοποριακό μενού με σοκαριστικές, θανατηφόρες εκπλήξεις.
Μια σύγχρονη, σκοτεινή σάτιρα μέσω του ψυχολογικού θρίλερ που αποδομεί τη σύγχρονη γαστρονομική υστερία, τον σνομπισμό και την κουλτούρα των social media γύρω από το φαγητό. Ο σεφ παίρνει εκδίκηση από πελάτες που καταναλώνουν την τέχνη του χωρίς ποτέ να τη νιώθουν πραγματικά.
Ποια από αυτές τις ιστορίες θα... «σερβίρετε» πρώτη στην επόμενη κινηματογραφική σας βραδιά;
