David Lynch. Episode 5. Where it got wild at heart and weird on top
Κάποτε, ένας λακωνικός θεατής του Wild at Heart (Ατίθαση Καρδιά, 1990) απεφάνθη: "Όλο οδηγούν, χορεύουν, συνουσιάζονται". Και παρότι η περιγραφή θα μπορούσε πράγματι να συνοψίζει την πλοκή, το Wild at heart αποδείχθηκε κάτι πολύ περισσότερο· ένα φλεγόμενο οδοιπορικό στην ψυχή της Αμερικής, ιδωμένο μέσα από το παραμορφωτικό πρίσμα του David Lynch. Βασισμένο στο μυθιστόρημα του Barry Gifford, κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, προκαλώντας ταυτόχρονα επευφημίες και αποδοκιμασίες.
Ας βουτήξουμε στον κόσμο του Sailor και της Lula...
Ένα "Wizard of Oz" στην κόλαση
Η ιστορία ακολουθεί τον Sailor Hyane (Nicolas Cage) και τη Lula Pace Fortune (Laura Dern), δύο εραστές που δραπετεύουν από το Cape Fear της Βόρειας Καρολίνας με προορισμό την Καλιφόρνια. Στο κατόπι τους βρίσκεται η δολοφονική μητέρα της Lula, η Marietta (Diane Ladd), η οποία στέλνει γκάνγκστερ και πληρωμένους δολοφόνους, για να εξοντώσουν τον Sailor.
Η ταινία είναι ένα "road movie" που λειτουργεί ως σκοτεινή παραλλαγή του Μάγου του Οζ, όπου υπάρχουν όλα: κρυστάλλινες σφαίρες, μάγισσες, ακόμα και η Καλή Νεράιδα, όλα, όμως, βουτηγμένα στη βία, το σεξ και το rock 'n' roll.
Ο Lynch και ο διευθυντής φωτογραφίας Frederick Elmes χρησιμοποίησαν έντονα, κορεσμένα χρώματα. Το κόκκινο κυριαρχεί (το κραγιόν της Marietta, το αίμα, οι φωτιές), συμβολίζοντας το πάθος και τον κίνδυνο. Η χρήση των close-ups σε αναπτήρες που ανάβουν και τσιγάρα που καίγονται δίνει μια μόνιμη αίσθηση ετοιμότητας προς... ανάφλεξη.
Για άλλη μια φορά, η μουσική επένδυση του Angelo Badalamenti είναι εμβληματική. Η ταινία εκτόξευσε το κομμάτι Wicked Game του Chris Isaac στα ύψη, φτιάχνοντας τον απόλυτο ύμνο της αλλόκοτης μελαγχολίας των 90ς. Ο συνδυασμός σκληρού ήχου (Powermad) με τις μπαλάντες του Elvis Presley (ερμηνευμένες από τον ίδιο τον Cage) υπερθεματίζει την αντιφατικότητα των χαρακτήρων αλλά και του κόσμου του ίδιου, ενός κόσμου "wild at heart and weird on top".
Ο Lynch χρησιμοποιεί συχνά το "fire dissolve" (μετάβαση μέσω φλόγας) και εμβόλιμα πλάνα από το παρελθόν που μοιάζουν με εφιάλτες, σπάζοντας τη γραμμική αφήγηση.
Ο Sailor είναι αναμφίβολα ο πιο εμβληματικός ρόλος του Cage. Το δερμάτινο σακάκι από δέρμα φιδιού που φοράει δεν ήταν τυχαία επιλογή· ανήκε στον ίδιο τον Cage, ο οποίος ζήτησε από τον Lynch να το εντάξει στην ταινία. "This is a snakeskin jacket! And for me it's a symbol of my individuality, and my belief in personal freedom", λέει ο Sailor και τα υπόλοιπα είναι... ιστορία. Ο Cage υιοθέτησε μια φωνή που παρέπεμπε στον Elvis, κάνοντας τον Sailor έναν "μεταμοντέρνο καουμπόη" που προσπαθεί να παραμείνει ευγενής σε έναν κόσμο που σαπίζει.
Όταν η ταινία ανακοινώθηκε ως νικήτρια του Χρυσού Φοίνικα, ένα μέρος του κοινού άρχισε να γιουχάρει έντονα λόγω των σκηνών ακραίας βίας (όπως η σκηνή με το κεφάλι του Bobby Peru). Ο Dafoe υποδύθηκε έναν από τους πιο εμβληματικούς κακούς στην ιστορία του σινεμά. Για να κάνει τον χαρακτήρα πιο αποκρουστικό, ο Lynch του πρόσθεσε χαλασμένα δόντια. Η σκηνή στο ξενοδοχείο με τη Lula παραμένει μια από τις πιο άβολες στιγμές στην καριέρα και των δύο ηθοποιών.
Η Diane Ladd, που υποδύεται τη μητέρα της Lula, είναι στην πραγματικότητα η μητέρα της, Laura Dern. Η χημεία τους (και η ένταση) ήταν τρομακτικά αληθινή. Στο τέλος της ταινίας εμφανίζεται η Sheryl Lee (η Laura Palmer του Twin Peaks) ως η Καλή Νεράιδα. Αυτό ήταν μια αυθόρμητη απόφαση του Lynch για να δώσει ένα "happy ending" που θα έμοιαζε με όνειρο.
Η απώλεια της αθωότητας
Το Wild at Heart εξερευνά πώς η αγάπη μπορεί να επιβιώσει σε ένα περιβάλλον γεμάτο διαφθορά. Ο Lynch δείχνει ότι ο κόσμος είναι "άγριος στην καρδιά και περίεργος στην κορυφή" (wild at heart and weird on top )με τη φωτιά να λειτουργεί ως καθαρτήριο αλλά και ως καταστροφή και το ταξίδι να μην έχει έναν συγκεκριμένο προορισμό, αλλά να αποτελεί προσπάθεια φυγής από το τραυματικό παρελθόν.
Σύνοψη τεχνικών στοιχείων
Σκηνοθέτης: David Lynch
Πρωταγωνιστές: Nicolas Cage, Laura Dern, Willem Dafoe, Diane Ladd
Διάρκεια: 125 λεπτά
Βραβεία: Χρυσός Φοίνικας (1990)
Format: 35mm, 2.39:1 (Anamorphic)
Το Wild at Heart παραμένει μια από τις πιο παρεξηγημένες αλλά και οπτικά εντυπωσιακές ταινίες των 90s, ένα βίαιο παραμύθι που μας υπενθυμίζει ότι, ακόμα και μέσα στις φλόγες, η αγάπη μπορεί να φοράει ένα δερμάτινο σακάκι και να τραγουδάει "Love Me Tender".
Είναι συναρπαστικό το πώς το Wild at Heart και το Twin Peaks αποτελούν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και τα δύο δημιουργήθηκαν την ίδια περίοδο (1990), μοιράζονται το ίδιο DNA, αλλά έχουν τελείως διαφορετικό αισθητικό πυρήνα: το Twin Peaks είναι το "ψυχρό", ομιχλώδες δάσος, ενώ το Wild at Heart είναι η "φλεγόμενη", καυτή άσφαλτος.
Η ληστεία και ο Bobby Peru
Η σεκάνς της ληστείας στην τράπεζα του Big Wig είναι μια σπουδή σκηνοθεσίας του Lynch πάνω στο χάος και την αγωνία. Ο Bobby Peru (Willem Dafoe) ενσαρκώνει το απόλυτο κακό. Η σκηνή ξεκινά με μια ψεύτικη οικειότητα και καταλήγει σε μια εφιαλτική βία. Τα δόντια του και το λεπτό μουστάκι προσθέτουν μια ομοιότητα με τρωκτικό που ο Lynch θεωρούσε απαραίτητη. Πριν τη ληστεία, έχουμε τη σκηνή στο δωμάτιο του ξενοδοχείου όπου ο Bobby Peru εισβάλλει στον προσωπικό χώρο της Lula. Αυτή η ψυχολογική "ληστεία" προετοιμάζει τον θεατή για τη σωματική βία που ακολουθεί. Η στιγμή που το κεφάλι του Bobby Peru "αποχωρίζεται" από το σώμα του είναι μία από τις πιο διαβόητες σκηνές του Lynch. Χρησιμοποιήθηκαν εφέ (προσθετικά) που ήταν τόσο ρεαλιστικά, που η επιτροπή λογοκρισίας (MPAA) ανάγκασε τον Lynch να προσθέσει καπνό και σκοτάδι στο μοντάζ για να μην πάρει η ταινία την ένδειξη X (ακατάλληλη για όλους).
Οι σύνδεσμοι με το "Twin Peaks"
Το Wild at Heart γυρίστηκε κατά τη διάρκεια του διαλείμματος από το Twin Peaks, και οι ομοιότητες είναι παντού:
Το Cast (Οι γνώριμες φυσιογνωμίες)
Η Sheryl Lee (Laura Palmer) εμφανίζεται ως η Καλή Νεράιδα. Μετά το σκοτάδι του Twin Peaks, ο Lynch την τοποθετεί σε έναν ρόλο απόλυτου φωτός. Η Sherilyn Fenn (Audrey Horne) υποδύεται το κορίτσι στο αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Η σκηνή όπου ψάχνει τη χτένα της μέσα στα αίματα είναι καθαρός "Lynchian" τρόμος – η ομορφιά που συγκρούεται με τη φρίκη. Η Grace Zabriskie και ο Jack Nance, η μητέρα της Laura Palmer και ο Pete Martell αντίστοιχα, εμφανίζονται σε χαρακτηριστικούς ρόλους, συμπληρώνοντας τον αλλόκοτο θίασο.
«Φωτιά Περπάτα Μαζί Μου»
Στο Twin Peaks, η φωτιά είναι η πύλη για το κακό. Στο Wild at Heart, η φωτιά είναι πανταχού παρούσα: στα κοντινά πλάνα στα σπίρτα που ανάβουν, στην ιστορία του θανάτου του πατέρα της Lula (που κάηκε ζωντανός), στο όραμα της Lula με τη Μάγισσα πάνω στη σκούπα που αφήνει πίσω της φωτιά. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, η φωτιά συμβολίζει την ανεξέλεγκτη ανθρώπινη παρόρμηση. Η δε προσωποποίηση του κακού είναι συνώνυμη στο μεν Wild at Heart με τον Bobby Peru στο δε Twin Peaks με τον Bob.
Opening scene: η δολοφονία στις σκάλες
Δεν μπορούμε, όμως, να μιλάμε για την ταινία χωρίς την έναρξη: ο Sailor σκοτώνει έναν άνδρα με τα γυμνά του χέρια σε μια δημόσια τουαλέτα/σκάλα, χτυπώντας το κεφάλι του στο μάρμαρο. Αμέσως, λοιπόν, καθίσταται σαφές ότι ο Sailor, παρόλο που είναι ο "ήρωας", είναι ένας άνθρωπος ικανός για ακραία βία. Η γνώση αυτή λοιπόν από την αρχή, έχει ήδη αποκρυσταλλώσει την αντιφατικότητα του μελαγχολικού μας καουμπόυ. Ο κίτρινος και νοσηρός φωτισμός, η μουσική που σταματά απότομα, αφήνοντας μόνο τον ήχο των χτυπημάτων, κάνει τη σκηνή να μοιάζει τόσο ωμή, που να μην αφήνει περιθώρια για παρεξηγήσεις και αποπροσανατολισμούς: καλή νεράιδα; Ναι, αλλά και σκοτάδι μαύρο σαν αίμα.
Μια λεπτομέρεια που ίσως δεν ήξερες:
Ο Lynch άλλαξε το τέλος του βιβλίου του Barry Gifford. Στο βιβλίο, ο Sailor και η Lula χωρίζουν και δεν ξανασυναντιούνται ποτέ. Ο Lynch όμως ένιωσε ότι ο κόσμος ήταν ήδη πολύ σκοτεινός και αποφάσισε να δώσει το σουρεαλιστικό, ευτυχισμένο τέλος με τον Sailor να τρέχει πάνω στις στέγες των αυτοκινήτων τραγουδώντας το "Love Me Tender".
Η σχέση της Lula και της Marietta είναι ίσως το πιο νοσηρό και συναρπαστικό κομμάτι της ταινίας. Δεν είναι απλώς μια κόντρα μητέρας-κόρης· είναι μια αρχετυπική μάχη ανάμεσα στην ελευθερία και την κτητικότητα, τη νιότη και το απερχόμενο, την οποία ο Lynch ντύνει με στοιχεία αρχαίας τραγωδίας και ψυχεδελικού τρόμου.
Marietta Fortune: η "Κακιά Μάγισσα" της Ανατολής
Η Diane Ladd δίνει μια ερμηνεία που έφτασε μέχρι τα Όσκαρ, ενσαρκώνοντας μια γυναίκα που καταρρέει ψυχολογικά μπροστά στα μάτια μας. Υπάρχει η διάσημη σκηνή όπου η Marietta βάφει ολόκληρο το πρόσωπό της με κόκκινο κραγιόν, σε έναν παροξυσμό που συμβολίζει την πλήρη απώλεια ελέγχου και την αιματηρή της επιθυμία για εκδίκηση. Το κόκκινο εδώ δεν είναι σαγήνη, είναι ψύχωση. Η Marietta μισεί τον Sailor όχι μόνο επειδή "έκλεψε" την κόρη της, αλλά επειδή ο Sailor την απέρριψε, όταν εκείνη προσπάθησε να τον αποπλανήσει. Η οργή της είναι η οργή μιας γυναίκας που βλέπει τη δική της νεότητα και ομορφιά να σβήνει, ενώ της Lula ανθίζει. Χρησιμοποιεί τον Santos (J.E. Freeman) και τον Marcelles σαν πιόνια, δείχνοντας ότι η εξουσία της πηγάζει από τη χειραγώγηση των ανδρών.
Iconic quotes: ατάκες που έμειναν στην ιστορία
Οι διάλογοι του Lynch είναι συχνά "ξύλινοι" και υπερβολικοί, θυμίζοντας παλιά μελοδράματα, με μια δόση ειρωνείας.
- Sailor: "Did I ever tell ya that this here jacket represents a symbol of my individuality and my belief in personal freedom?" (Η απόλυτη δήλωση του "cool").
- Lula: "The whole world is wild at heart and weird on top." (Η φράση που περικλείει όλη τη φιλοσοφία του David Lynch).
- Bobby Peru: "L-U-L-A. Lula. That's a nice name. Sounds like a song." (Ειπωμένο με τέτοιο τρόπο που σε κάνει να θέλεις να κάνεις ντους).
- Marietta: "I'll see you in hell, Sailor Hyane!" (Η κλασική κατάρα της μοχθηρής μητέρας).
Η σκηνή του αυτοκινητιστικού (Sherilyn Fenn)
Αυτή η σκηνή αξίζει ειδικής αναφοράς μιας και αποτελεί την επιτομή του Lynchian τρόμου.
Η Lula και ο Sailor βρίσκουν μια κοπέλα (Sherilyn Fenn) να περπατάει χαμένη μετά από ένα τροχαίο. Το κεφάλι της είναι ανοιχτό, αλλά εκείνη νοιάζεται μόνο για το αν θα βρει την χτένα της και την τσάντα της. Η σκηνή λειτουργεί ως θραύση της πραγματικότητας. Η κοπέλα πεθαίνει, αλλά το μυαλό της έχει κολλήσει σε μια μάταιη, καθημερινή λεπτομέρεια. Αυτή η στιγμή "παγώνει" τον Sailor και τη Lula, υπενθυμίζοντάς τους ότι το ταξίδι τους είναι στρωμένο με πτώματα. Είναι η στιγμή που η "περιπέτεια" γίνεται υπαρξιακός εφιάλτης.
Το "Lynch Crunch"
Ο Lynch είναι γνωστός για τον σχεδιασμό του ήχου (Sound Design). Στην "Ατίθαση Καρδιά", χρησιμοποίησε έναν πολύ συγκεκριμένο ήχο για τα χτυπήματα και τη βία, τον οποίο οι τεχνικοί ονόμασαν "The Lynch Crunch". Είναι ένας ήχος που μοιάζει με σπάσιμο ξύλου αναμεμειγμένο με υγρά στοιχεία, κάνοντας τον θεατή να "πονάει" σωματικά σε κάθε χτύπημα.
Sailor & Elvis
Ο Nicolas Cage τραγουδάει ο ίδιος στην ταινία. Ο Lynch του έδωσε πλήρη ελευθερία να "channel-άρει" τον Elvis. Ο Cage είχε μελετήσει τόσο πολύ τον Elvis που στις σκηνές που τραγουδάει το "Teddy Bear" και το "Love Me Tender", οι κινήσεις του είναι σχεδόν ταυτόσημες με τις αυθεντικές του "Βασιλιά". Αυτό προσδίδει στην ταινία μια αίσθηση "ρετρό-φουτουρισμού".
Η επιρροή στον Quentin Tarantino: το "Wild at Heart" ως πρόγονος
Υπάρχει μια ευθεία γραμμή που συνδέει το Wild at Heart με το True Romance (γραμμένο από τον Tarantino) και το Natural Born Killers (επίσης βασισμένο σε δική του ιστορία).
- Οι "εραστές φυγάδες": Ο Sailor και η Lula άνοιξαν τον δρόμο για τον Clarence και την Alabama ή τον Mickey και τη Mallory. Ο Tarantino λάτρεψε τον τρόπο με τον οποίο ο Lynch συνδύασε την ποπ κουλτούρα (Elvis, δερμάτινα, rock 'n' roll) με την ακραία, σχεδόν "καρτουνίστικη" βία.
- Ο διάλογος: Η χρήση καθημερινών, φαινομενικά άσχετων συζητήσεων (όπως η συζήτηση για τα δημητριακά ή τα τσιγάρα) μέσα σε σκηνές έντασης, έγινε σήμα κατατεθέν του Tarantino, αλλά ο Lynch το έκανε πρώτος εδώ με έναν πιο σουρεαλιστικό τρόπο.
- Trivia: Ο Tarantino έχει δηλώσει ότι η βράβευση του Lynch στις Κάννες το 1990 ήταν μια στιγμή "απελευθέρωσης" για το ανεξάρτητο αμερικανικό σινεμά.
Η σκοτεινή κομμένη σκηνή: "Torture Doctor"
Στο αρχικό μοντάζ της ταινίας, υπήρχε μια σεκάνς που θεωρήθηκε υπερβολικά σκληρή ακόμα και για τα δεδομένα του Lynch. Αφορούσε έναν χαρακτήρα που ονομαζόταν "The Torture Doctor" (τον υποδυόταν ο David Patrick Kelly). Η σκηνή περιέγραφε με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τον βασανισμό ενός θύματος με τη χρήση χειρουργικών εργαλείων και ηλεκτρισμού. Σε μια δοκιμαστική προβολή (test screening), πάνω από 80 άτομα σηκώθηκαν και αποχώρησαν από την αίθουσα σε εκείνο το σημείο. Ο Lynch, παρόλο που δεν του άρεσε να υποχωρεί, κατάλαβε ότι η σκηνή "έσπαγε" τον ρυθμό της ταινίας και την έκανε αβάσταχτη για το κοινό, οπότε την αφαίρεσε για να κρατήσει την εστίαση στην αγάπη του Sailor και της Lula.
Ο Dell (Crispin Glover) και τα Χριστούγεννα
Μια από τις πιο Lynchian στιγμές της ταινίας είναι το flashback με τον ξάδερφο Dell. Ο Dell είναι ένας ψυχωτικός άντρας που βάζει κατσαρίδες στον πρωκτό του και έχει μια εμμονή με τα Χριστούγεννα. Ο Lynch τη χρησιμοποίησε για να δείξει ότι η Lula προέρχεται από έναν κόσμο που είναι γενετικά και πνευματικά διεφθαρμένος. σΗ τρέλα δεν είναι κάτι που συνάντησε στον δρόμο, είναι κάτι που κουβαλάει στο DNA της οικογένειάς της, και άρα κουβαλάει τον τρόμο του αναπόδραστου. Ο Crispin Glover, γνωστός για τους αλλόκοτους ρόλους του, ήταν η τέλεια επιλογή.
Τεχνικό trivia: ο φωτισμός του "πυρετού"
Για να πετύχουν την αίσθηση της αποπνικτικής ζέστης του Νότου, ο Lynch και ο Elmes χρησιμοποίησαν πορτοκαλί και κίτρινα φίλτρα σε σχεδόν όλες τις εξωτερικές σκηνές, πράγμα σχεδόν κλισέ στις κινηματογραφικές αναπαραστάσεις. Εξίσου όμως άλειφαν τους ηθοποιούς με γλυκερίνη για να φαίνονται μόνιμα ιδρωμένοι, ενισχύοντας την αίσθηση του σεξουαλικού αναβρασμού αλλά και της κούρασης.
"Love Me Tender"
Η σκηνή που ο Sailor τραγουδάει στη Lula πάνω στο καπό του αυτοκινήτου, αφού έχει φάει ένα άγριο ξύλο από μια συμμορία, είναι η απόλυτη νίκη του ρομαντισμού πάνω στον κυνισμό.
Ο Cage ήταν τόσο κουρασμένος από τα γυρίσματα που η φωνή του έβγαινε λίγο πιο "βραχνή" από το κανονικό. Ο Lynch ενθουσιάστηκε, λέγοντας ότι ακουγόταν σαν τον Elvis "μετά από 10 χρόνια στο Vegas".
Το Wild at Heart είναι μια τρελή διαδρομή σε ένα τρενάκι του τρόμου που είναι βαμμένο με glitter και αίμα. Είναι η ταινία που απέδειξε ότι ο Lynch μπορεί να πάρει ένα κλασικό αμερικανικό είδος (road movie) και να το μετατρέψει σε έναν σύγχρονο μύθο. Η σύγκριση ανάμεσα στο βιβλίο του Barry Gifford και την ταινία του David Lynch είναι μια μελέτη πάνω στο πώς δύο καλλιτέχνες μπορούν να δουν την ίδια ιστορία με τελείως διαφορετικά μάτια. Ενώ ο Gifford έγραψε ένα λιτό, σχεδόν "στεγνό" νουάρ, ο Lynch το μετέτρεψε σε μια οπερετική, σουρεαλιστική φαντασμαγορία.
Ας δούμε τις βασικές διαφορές και το πώς ο Lynch "πρόδωσε" το βιβλίο για να το απογειώσει:
Το τέλος: ρεαλισμός vs παραμύθι
Αυτή είναι η πιο ριζική διαφορά. Στο βιβλίο, ο Sailor βγαίνει από τη φυλακή μετά από χρόνια και συναντά τη Lula και τον γιο τους. Ωστόσο, συνειδητοποιεί ότι ο χρόνος τους έχει αλλάξει και ότι δεν μπορούν να είναι πια μαζί. Ο Sailor φεύγει μόνος του, περπατώντας στον δρόμο, και η ιστορία κλείνει με μια αίσθηση μελαγχολικής ήττας. Στην ταινία, ο Lynch αρνήθηκε να δώσει ένα τόσο πεζό τέλος. Εφηύρε την εμφάνιση της Καλής Νεράιδας, η οποία πείθει τον Sailor να γυρίσει πίσω. Η ταινία τελειώνει με το "Love Me Tender" και μια θριαμβευτική αγκαλιά μέσα στο μποτιλιάρισμα. Ο Lynch είπε στον Gifford: "Barry, ήθελα οι εραστές να μείνουν μαζί".
Η παρουσία του "Μάγου του Οζ"
Αν διαβάσεις το βιβλίο, δεν θα βρεις καμία αναφορά στον Μάγο του Οζ. Ο Lynch πρόσθεσε όλα τα στοιχεία με τις κόκκινες γόβες, τη μάγισσα στη σκούπα, την κρυστάλλινη σφαίρα και τις ατάκες για τον "κίτρινο δρόμο". Ήθελε να δώσει στην ταινία την αίσθηση ενός σύγχρονου παραμυθιού. Για τον Lynch, η Lula και ο Sailor είναι δύο αθώα παιδιά (όπως η Dorothy) που προσπαθούν να βρουν τον δρόμο τους σε έναν κόσμο γεμάτο τέρατα.
Ο χαρακτήρας της Marietta (Η Μητέρα)
Στο βιβλίο η Marietta είναι μια σκληρή, αλκοολική γυναίκα, αλλά παραμένει ένας "γήινος" χαρακτήρας. Στην ταινία ο Lynch την μετατρέπει σε μια καρικατούρα του απόλυτου κακού. Η σκηνή με το κραγιόν σε όλο το πρόσωπο και οι υστερικές κραυγές της δεν υπάρχουν στο βιβλίο. Στην ταινία, η Marietta είναι η "Κακιά Μάγισσα" που χρησιμοποιεί σκοτεινές δυνάμεις (και δολοφόνους) για να πετύχει τον σκοπό της.
Η βία και ο Bobby Peru
Ο Gifford γράφει για τη βία με έναν πολύ αποστασιοποιημένο τρόπο. Ο Lynch, αντίθετα, την κάνει αισθητηριακή. Η σκηνή όπου ο Bobby Peru (Willem Dafoe) πιέζει τη Lula να του πει "Fuck Me" είναι πολύ πιο σύντομη στο βιβλίο. Ο Lynch την επέκτεινε για να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα ψυχολογικού βιασμού που δεν υπήρχε στην αρχική πηγή. Ο θάνατος του Bobby Peru στο βιβλίο είναι απλός. Στην ταινία, το κεφάλι που εκτινάσσεται στον αέρα είναι μια καθαρά Lynchian προσθήκη που στοχεύει στο σοκ.
Ο διάλογος
Ο Gifford είναι γνωστός για τους "κοφτούς" διαλόγους του (στυλ Hemingway). Ο Lynch κράτησε πολλές ατάκες αυτούσιες, αλλά πρόσθεσε τον δικό του σουρεαλισμό. Η εμβληματική ατάκα για το jacket από δέρμα φιδιού υπάρχει στο βιβλίο, αλλά ο Cage την αποδίδει με μια Elvis-ική υπερβολή που της δίνει τελείως άλλη βαρύτητα.
Παρά τις τεράστιες διαφορές, ο Barry Gifford λάτρεψε την ταινία. Κατάλαβε ότι ο Lynch δεν προσπαθούσε να "αντιγράψει" το βιβλίο, αλλά να δημιουργήσει ένα παράλληλο σύμπαν. Μάλιστα, η συνεργασία τους ήταν τόσο καλή που αργότερα έγραψαν μαζί το σενάριο για το Lost Highway (Χαμένη Λεωφόρος).
Και μια λεπτομέρεια για τους "διαβασμένους": στο βιβλίο, ο Sailor είναι πολύ πιο "σκοτεινός" τύπος. Έχει κάνει πράγματα στο παρελθόν που τον κάνουν λιγότερο συμπαθή. Ο Lynch τον "καθάρισε" λίγο, κάνοντάς τον έναν αθεράπευτα ρομαντικό τύπο που τις περισσότερες φορές είναι θύμα των περιστάσεων.
Ας ρίξουμε μια ματιά, όμως, και στις 5 στιγμές που ο David Lynch απογείωσε το Wild at Heart, μετατρέποντάς το από ένα απλό road movie σε έναν οπτικοακουστικό εφιάλτη ή όνειρο.
1. Η εμφάνιση της Καλής Νεράιδας (The Good Witch)
Μετά από μια άγρια επίθεση που αφήνει τον Sailor αιμόφυρτο στο πεζοδρόμιο, η Sheryl Lee εμφανίζεται μέσα σε μια φούσκα φωτός. Είναι η απόλυτη στιγμή "Deus ex Machina". Ο Lynch σπάει κάθε κανόνα ρεαλισμού για να εισάγει το στοιχείο του παραμυθιού. Η αντίθεση ανάμεσα στη βρώμικη άσφαλτο και την αστραφτερή νεράιδα είναι η ουσία του "σουρεαλιστικού ρομαντισμού" αλλά και μια "παιδιάστικη" λύση, ένας θρίαμβος της αθωότητας και ένα "make amends" του wild at heart and weird on top κόσμου.
2. Το κραγιόν της Marietta
Στη σκηνή όπου η Diane Ladd καλύπτει το πρόσωπό της με έντονο κόκκινο κραγιόν ενώ ουρλιάζει στο τηλέφωνο, ο Lynch χρησιμοποιεί το μακιγιάζ ως εξωτερίκευση της ψύχωσης. Δεν είναι πια μια γυναίκα που βάφεται, είναι ένα τέρας που "αιμορραγεί" χρώμα. Η γκροτέσκα αισθητική εδώ θυμίζει έντονα τις "παραμορφωμένες" προσωπικότητες του Inland Empire.
3. Η ιστορία του Cousin Dell και οι κατσαρίδες
Ο Crispin Glover σε ένα flashback, όπου βάζει κατσαρίδες στο εσώρουχό του και έχει εμμονή με τα γάντια, δεν προσφέρει τίποτα στην πλοκή, αλλά τα πάντα στην ατμόσφαιρα. Ο Lynch λατρεύει να διακόπτει τη ροή για να δείξει την "κρυφή" τρέλα της αμερικανικής επαρχίας. Είναι μια στιγμή καθαρής, άβολης παραξενιάς.
4. Η "Wicked Game" σεκάνς
Ο Sailor και η Lula οδηγούν μέσα στη νύχτα, το ραδιόφωνο παίζει το κομμ.τι του Chris Isaak και οι φλόγες των τσιγάρων τους φωτίζουν το σκοτάδι. Εδώ βλέπουμε την ικανότητα του Lynch να δημιουργεί αμιγώς αισθησιακές στιγμές. Ο ήχος, ο καπνός και η αργή κίνηση μετατρέπουν μια απλή οδήγηση σε μια θρησκευτική εμπειρία. Είναι η "ησυχία πριν την καταιγίδα" του Bobby Peru.
5. Το ατύχημα της Sherilyn Fenn
Η Lula και ο Sailor σταματούν σε ένα τροχαίο και βρίσκουν μια κοπέλα που πεθαίνει, η οποία όμως ψάχνει πανικόβλητη την τσάντα της. Είναι ο απόλυτος συνδυασμός του τραγικού με το παράλογο. Η κοπέλα δεν καταλαβαίνει ότι πεθαίνει· το μυαλό της έχει "κολλήσει" στην κοινωνική της εικόνα (τα μαλλιά της, η τσάντα της). Είναι μια σκηνή που προκαλεί τρόμο, επειδή είναι τόσο ανθρώπινη και ταυτόχρονα τόσο παράλογη.
Η σύγκριση των "κόσμων" του Lynch
Για να καταλάβεις πού στέκεται το Wild at Heart σε σχέση με τα άλλα έργα του, δες αυτόν τον πίνακα:
Ταινία Κυρίαρχο στοιχείο Αίσθηση
Blue Velvet Το κρυμμένο σκοτάδι Ηδονοβλεψία
Wild at Heart Η φλεγόμενη αγάπη «Wizard of Oz» σε LSD
Twin Peaks Το πνευματικό μυστήριο Ομίχλη και καφές
Lost Highway Η απώλεια ταυτότητας Νυχτερινός εφιάλτης
Απόλυτη μούσα
Η Sheryl Lee είναι για τον David Lynch κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή ηθοποιό, μέλος του κόσμου του. Είναι η «απόλυτη μούσα» του, το πρόσωπο που ενσαρκώνει τη δυαδικότητα της ανθρώπινης φύσης: την απόλυτη αθωότητα και τη σκοτεινή διαφθορά.
Ας δούμε γιατί η παρουσία της στο Wild at Heart είναι τόσο κομβική, παρά το γεγονός ότι εμφανίζεται μόνο για λίγα λεπτά.
1. Από το σκοτάδι (Laura Palmer) στο φως (Good Witch)
Όταν ο Lynch γύριζε το Wild at Heart, ολόκληρος ο πλανήτης αναρωτιόταν «Ποιος σκότωσε τη Laura Palmer;». Η Sheryl Lee ήταν το πρόσωπο του θανάτου, της κακοποίησης και του κρυμμένου πόνου. Στο Wild at Heart, ο Lynch την «ανασταίνει». Την ντύνει στα λευκά, της δίνει ένα ραβδί και την τοποθετεί μέσα σε μια φούσκα φωτός. Είναι σαν ο Lynch να ήθελε να δώσει στην Sheryl Lee τη λύτρωση που δεν είχε στο Twin Peaks. Από θύμα του κακού, την κάνει προστάτιδα της αγάπης.
2. Η «Καλή Νεράιδα» και η σύνδεση με τον Μάγο του Οζ
Η εμφάνισή της στο τέλος της ταινίας είναι η στιγμή που η ταινία εγκαταλείπει οριστικά τον ρεαλισμό. Η ατάκα: "Don't turn away from love, Sailor. If you're wild at heart, you'll fight for your dreams" μετατρέπει τη Sheryl Lee σε φωνή της συνείδησης του Sailor. Ο Lynch πίστευε ότι μόνο ένα πρόσωπο με τη δική της «αγγελική» αύρα θα μπορούσε να πείσει τον θεατή να δεχτεί ένα τόσο υπερβολικό happy ending.
Γιατί ο Lynch την επέλεξε ξανά και ξανά;
Ο Lynch έχει δηλώσει ότι η Sheryl Lee έχει μια «εσωτερική λάμψη» που μπορεί να γίνει πολύ σκοτεινή ή πολύ φωτεινή ανάλογα με τον φωτισμό. Ο Lynch την θαύμαζε, γιατί μπορούσε να αντέξει ψυχικά τις εξαντλητικές σκηνές (όπως στο Fire Walk With Me). Για τον Lynch, το πρόσωπο της Sheryl Lee είναι ο καμβάς της αμερικανικής τραγωδίας. Στο Wild at Heart, χρησιμοποιεί αυτή την οικειότητα που έχει το κοινό μαζί της για να προκαλέσει ένα άμεσο συναισθηματικό σοκ.
Trivia για την εμφάνισή της στην ταινία
Η συμμετοχή της κρατήθηκε μυστική κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων για να εκπλαγεί το κοινό στις αίθουσες. Η «φούσκα» μέσα στην οποία εμφανίζεται δεν ήταν ψηφιακό εφέ (CGI), αλλά ένας συνδυασμός από ειδικούς φωτισμούς και φακούς που δημιούργησαν αυτή την ονειρική αίσθηση στο πλατό. Ο Nicolas Cage έχει πει σε συνεντεύξεις ότι η σκηνή με την Sheryl Lee ήταν η αγαπημένη του, γιατί ένιωσε ότι εκείνη τη στιγμή η ταινία «απογειώθηκε» σε ένα άλλο πνευματικό επίπεδο.
Η Sheryl Lee ως η "γέφυρα" των συμπάντων
Χωρίς την Sheryl Lee, το Wild at Heart θα ήταν απλώς μια βίαιη περιπέτεια. Με την παρουσία της, συνδέεται άρρηκτα με το ευρύτερο Lynchian Universe. Είναι η απόδειξη ότι στο μυαλό του Lynch, όλοι οι χαρακτήρες του κατοικούν στον ίδιο ονειρικό χώρο.
Η ίδια γυναίκα που «ψιθύρισε» το μυστικό της στον πράκτορα Cooper, τώρα ψιθυρίζει στον Sailor να μην εγκαταλείψει τη Lula. Είναι η ίδια ενέργεια, σε διαφορετική διάσταση.
Το Wild at Heart δεν ήταν απλώς μια ταινία, αλλά μια οπτική και ηχητική «βόμβα» που έσκασε στις αρχές των 90s, καθορίζοντας την αισθητική μιας ολόκληρης γενιάς. Αν το Blue Velvet ήταν το "κολλαριστό πουκάμισο" των 50s που λερώνεται, το Wild at Heart ήταν το leather & rock 'n' roll grunge πριν καν αυτό γίνει μόδα.
Η μόδα: το snakeskin και η "rebel" αισθητική
Η ενδυματολόγος Amy Strucky συνεργάστηκε στενά με τον Lynch για να δημιουργήσει εμφανίσεις που δεν ήταν απλώς ρούχα, αλλά καταδηλώσεις προσωπικότητας.
Το σακάκι από δέρμα φιδιού (The Snakeskin Jacket)
Είναι ίσως το πιο διάσημο κομμάτι ένδυσης στην ιστορία του Lynchian σινεμά, μαζί με τα παπούτσια της Audrey Horne. Όπως λέει και ο Sailor, αντιπροσωπεύει την «ατομικότητα και την πίστη στην προσωπική ελευθερία». Μετά την ταινία, το δέρμα φιδιού (snakeskin print) έγινε τεράστια τάση. Ο οίκος Versace και αργότερα ο Tom Ford χρησιμοποίησαν αυτό το "wild" στυλ στις συλλογές τους, αναμειγνύοντας το kitsch με το πολυτελές.
Το στυλ της Lula (Laura Dern)
Η Lula ενσαρκώνει το "Southern Belle gone wild". Η εμφάνισή της με το μαύρο δαντελωτό κολάν και τα ψηλοτάκουνα, ένα πιθανό homage στο σύμπαν του John Waters, δημιούργησε ένα πρότυπο για το indie-sleaze των 90s. Το κόκκινο κραγιόν έγινε το σήμα κατατεθέν της ταινίας. Το βαθύ κόκκινο (τύπου "Marilyn Monroe αλλά πιο επικίνδυνη") επανήλθε δυναμικά στη μόδα, συμβολίζοντας τη γυναικεία δύναμη που δεν φοβάται να τσαλακωθεί.
Η μουσική: από τον Elvis στο Heavy Metal
Η μουσική στην ταινία δεν είναι "χαλί" αλλά πρωταγωνιστής. Ο Lynch και ο Angelo Badalamenti έφτιαξαν ένα soundtrack-κολάζ που άλλαξε τον τρόπο που οι σκηνοθέτες επέλεγαν τραγούδια.
Chris Isaak - "Wicked Game"
Αυτό είναι το πιο εμβληματικό trivia της ταινίας. Το τραγούδι είχε κυκλοφορήσει έναν χρόνο πριν και είχε αποτύχει παταγωδώς στα charts. Ο Lynch το άκουσε και το έβαλε στην ταινία (στην ορχηστρική του έκδοση αρχικά). Η επιτυχία της ταινίας ανάγκασε τους ραδιοφωνικούς σταθμούς να το παίζουν ασταμάτητα, μετατρέποντας τον Chris Isaak σε παγκόσμιο star. Η μελαγχολική του κιθάρα έγινε ο ήχος του "Lynchian noir".
Nicolas Cage: Ο "Elvis" της κολάσεως
Ο Cage τραγούδησε ο ίδιος τα "Teddy Bear" και "Love Me Tender". Η απόδοσή του δεν ήταν μια απλή μίμηση· ήταν μια "punk" εκδοχή του Elvis. Αυτό επηρέασε πολλούς καλλιτέχνες της Alternative Country και Rockabilly σκηνής, που άρχισαν να αναμειγνύουν το κλασικό rock n' roll με μια πιο σκοτεινή, επιθετική αισθητική.
Powermad - "Slaughterhouse"
Στην αρχή της ταινίας και στη σκηνή που ο Sailor και η Lula χορεύουν ξέφρενα στην άκρη του δρόμου, ακούγεται thrash metal. Ο Lynch λατρεύει τις ακραίες εναλλαγές. Το να βλέπεις δύο ερωτευμένους να χορεύουν metal μέσα στην έρημο ήταν κάτι τελείως φρέσκο που επηρέασε τα μουσικά βίντεο του MTV για την επόμενη δεκαετία.
Η αισθητική "Desert Noir"
Το Wild at Heart δημιούργησε μια ολόκληρη σχολή στη φωτογραφία και το design: ο συνδυασμός των φτηνών μοτέλ με τα έντονα νέον φώτα επηρέασε φωτογράφους όπως ο David LaChapelle. Η ταινία απέδειξε ότι μπορείς να έχεις μια σκηνή με μια νεράιδα και αμέσως μετά μια σκηνή με heavy metal, και αυτό να θεωρείται τέχνη. Αυτή η "post-modern" προσέγγιση έγινε το θεμέλιο της αισθητικής των 90s.
Trivia μουσικής
Ο Slash των Guns N' Roses έχει δηλώσει ότι το στυλ του Sailor (δερμάτινα, τσιγάρο, αλητεία) ήταν μια από τις αναφορές που λάτρευε εκείνη την εποχή, ενώ η μπάντα Rammstein αργότερα χρησιμοποίησε την αισθητική του Lynch για τα δικά τους βίντεο (ο Lynch σκηνοθέτησε μάλιστα το βίντεο για το "Lost Highway").
Το Wild at Heart κλείνει την τριάδα των μεγάλων επιτυχιών του Lynch (μαζί με το Blue Velvet και το Twin Peaks) και αποτελεί το απόλυτο cult icon των 90s, όχι μόνο εξαιτίας της σκηνοθεσίας αλλά και της αισθητικής επανάστασης που έφερε.
Ποια όμως είναι τα στοιχεία που την καθιστούν «ιερό δισκοπότηρο» του καλτ κινηματογράφου;
1. Η πολωτική υποδοχή (The "Boo" Factor)
Το 1990 στις Κάννες, η ταινία κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα ανάμεσα σε έντονα γιουχαΐσματα και επευφημίες. Αυτή η αντίδραση –το να προκαλείς δηλαδή τόσο έντονο μίσος και ταυτόχρονα λατρεία– είναι το θεμέλιο κάθε cult κλασικού έργου. Η βία της (ειδικά η σκηνή με το κεφάλι του Bobby Peru) θεωρήθηκε τότε «αδικαιολόγητη», αλλά σήμερα θεωρείται οπτική ποίηση.
2. Το "Cage-ism" στην αποθέωσή του
Πριν ο Nicolas Cage γίνει το internet meme που είναι σήμερα, το Wild at Heart ήταν η ταινία που απέδειξε το μεγαλείο του. Η εμμονή με το δερμάτινο σακάκι, η Elvis φωνή και ο τρόπος που καπνίζει δημιούργησαν έναν χαρακτήρα που οι σινεφίλ αντιγράφουν εδώ και 30 χρόνια. Είναι η πρώτη ταινία που χρησιμοποίησε την «υπερβολική» υποκριτική του Cage ως τέχνη και όχι ως ατόπημα.
3. Ο "Wizard of Oz" από την κόλαση
Η ταινία είναι ένα "drug-fueled" ριμέικ του Μάγου του Οζ. Ο Lynch πήρε το πιο αθώο αμερικανικό παραμύθι και το τοποθέτησε ανάμεσα σε πληρωμένους δολοφόνους, διεστραμμένους εγκληματίες και φλεγόμενα σπίτια. Αυτή η ανατροπή της αθωότητας είναι το σήμα κατατεθέν του Lynch που λατρεύουν οι οπαδοί του.
4. Η αισθητική "trash & high art"
Το Wild at Heart κατάφερε να ενώσει δύο κόσμους: το trash/b-movie με φτηνά μοτέλ, ιδρωμένους κακοποιούς, γκροτέσκα πρόσωπα με το high cinema: φανταστική φωτογραφία από τον Frederick Elmes, βαθιά ψυχολογικά σύμβολα και οπερετική δομή. Αυτό το "ανακάτεμα" επηρέασε άμεσα σκηνοθέτες όπως ο Quentin Tarantino και ο Robert Rodriguez.
5. Η μουσική ως πνευματική εμπειρία
Από το "Wicked Game" που έγινε ο ύμνος της μελαγχολικής αγάπης, μέχρι το "Love Me Tender" που κλείνει την ταινία, η μουσική δεν είναι απλό background. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Lynch επικοινωνεί το συναίσθημα. Οι φίλοι της ταινίας δεν τη βλέπουν απλώς· την ακούν.
Γιατί είναι καλτ σήμερα;
Σήμερα, το Wild at Heart θεωρείται η «pop πλευρά του Lynch». Είναι πιο προσβάσιμη από το Mulholland Drive, αλλά πιο άγρια από το The Straight Story. Είναι η ταινία που βλέπεις όταν θέλεις να νιώσεις ότι «ο κόσμος είναι ατίθασος στην καρδιά και αλλόκοτος στην κορυφή».
Και κάτι για το τέλος. Το Wild at Heart είναι γεμάτο από οπτικά σύμβολα, κρυφές αναφορές και λεπτομέρειες που συνδέουν το σύμπαν του Lynch. Αν την ξαναδείς, πρόσεξε αυτά τα 5 «κρυμμένα» στοιχεία:
1. Η προφητεία του "Bobby"
Πριν εμφανιστεί ο μοχθηρός Bobby Peru (Willem Dafoe), υπάρχει μια παράξενη πρόκληση. Στη σκηνή του αυτοκινητιστικού δυστυχήματος, η κοπέλα (Sherilyn Fenn) ψάχνει υστερικά μια φουρκέτα (bobby pin) και φωνάζει έναν "Robert". Αυτό λειτουργεί ως ένα δυσοίωνο "easter egg" που προμηνύει την είσοδο του Bobby Peru στην ιστορία, ο οποίος θα φέρει την καταστροφή.
2. Το "άλογο" στο μοτέλ
Στο δωμάτιο του μοτέλ όπου μένουν ο Sailor και η Lula, υπάρχει ένα εμφανές αγαλματίδιο αλόγου. Στο Twin Peaks, το λευκό άλογο εμφανίζεται πριν από μια επικείμενη τραγωδία ή θάνατο. Στην "Ατίθαση Καρδιά", όσο περισσότερο εστιάζει η κάμερα στο άλογο, τόσο πιο σκοτεινά γίνονται τα πράγματα για το ζευγάρι, υποδηλώνοντας ότι το κακό πλησιάζει.
3. Το "One-Eyed Jack
Κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, ο Bobby Peru αναφέρει τη φράση "One-Eyed Jack's". Αυτή είναι μια απευθείας αναφορά στο καζίνο/πορνείο από το Twin Peaks. Αν και στην ταινία χρησιμοποιείται ως μέρος ενός στίχου παλιού blues τραγουδιού, για τους φίλους του Lynch είναι μια ξεκάθαρη ένδειξη ότι οι δύο κόσμοι μοιράζονται το ίδιο «κακό» .
4. Η "Garmonbozia" στον εμετό της Lula;
Υπάρχει μια λεπτομέρεια που μόνο οι φανατικοί του Twin Peaks προσέχουν: στη σκηνή που η Lula κάνει εμετό, το χρώμα και η υφή (που θυμίζει καλαμπόκι) παραπέμπουν στη Garmonbozia (τον πόνο και την οδύνη που τρέφει τα όντα του Black Lodge). Ο Lynch συχνά χρησιμοποιεί το καλαμπόκι ως σύμβολο μιας «άρρωστης» πνευματικής κατάστασης.
5. Το "Toto" και ο Jack Nance
Ο Jack Nance (ο πρωταγωνιστής του Eraserhead και ο Pete Martell του Twin Peaks) εμφανίζεται στον ρόλο του 0.0. Spool. Σε μια στιγμή, αναφέρει το όνομα "Toto" (τον σκύλο της Dorothy από τον Μάγο του Οζ). Αυτή η τυχαία αναφορά προκαλεί εμφανή ταραχή στη Lula, δείχνοντας ότι οι χαρακτήρες «αισθάνονται» ότι βρίσκονται μέσα σε ένα παραμορφωμένο παραμύθι.
Μπόνους λεπτομέρειες:
- Το σακάκι: ο Nicolas Cage αποκάλυψε ότι το σακάκι από δέρμα φιδιού ήταν ένας φόρος τιμής στον Marlon Brando στην ταινία The Fugitive Kind (1959).
- Το κραγιόν της Marietta: η σκηνή που βάφεται με το κραγιόν είναι εμπνευσμένη από τις αναμνήσεις του Lynch από τη Φιλαδέλφεια, όπου έβλεπε ανθρώπους να καλύπτουν τα πρόσωπά τους με διάφορα υλικά μέσα σε κρίσεις τρέλας.
- Η Isabella Rossellini: υποδύεται την Perdita Durango. Το όνομα αυτό είναι αναφορά σε έναν χαρακτήρα που αργότερα απέκτησε τη δική του ταινία (Perdita Durango του Alex de la Iglesia, βασισμένη επίσης σε βιβλίο του Barry Gifford).
Κι εδώ, ο αλλόκοτος κόσμος του Sailor και της Lula, κλείνει για τώρα. Εις το επανιδείν.
