Πέντε ασπρόμαυρα χριστουγεννιάτικα αριστουργήματα στο αστικό τοπίο

Η μαγεία των Χριστουγέννων δεν χρειάζεται χρώμα για να λάμψει. Αντιθέτως, το ασπρόμαυρο φιλμ προσθέτει μια διαχρονική, νοσταλγική διάσταση, τονίζοντας το δράμα, την ελπίδα και την ανθρώπινη σύνδεση μέσα στα φωτισμένα, αλλά συχνά μοναχικά, αστικά τοπία. Οι παρακάτω πέντε κλασικές ταινίες αποτυπώνουν με αριστοτεχνικό τρόπο το πνεύμα των γιορτών, χρησιμοποιώντας τις μεγάλες πόλεις – και κυρίως τη Νέα Υόρκη– ως φόντο για ιστορίες που αγγίζουν την ψυχή.

Αν και το μεγαλύτερο μέρος της διαδραματίζεται στην επαρχιακή Bedford Falls, η κεντρική ιδέα του Τζορτζ Μπέιλι (Τζέιμς Στιούαρτ) που νιώθει παγιδευμένος και απογοητευμένος, είναι βαθιά αστική. Το «άλλο» μέρος, το Pottersville, που είναι γεμάτο μπαρ και σκοτεινές επιχειρήσεις, είναι η εφιαλτική εκδοχή της πόλης που ο Τζορτζ απέτρεψε με τη ζωή του. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία του Τζόζεφ Γουόκερ τονίζει την αντίθεση ανάμεσα στη ζεστασιά της κοινότητας και το κρύο, μεταλλικό αδιέξοδο που βιώνει ο ήρωας την παραμονή των Χριστουγέννων. Είναι η απόλυτη ταινία για την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα σε ένα κόσμο που φαίνεται να σε καταπίνει.

Αυτή η ταινία είναι ένας ύμνος στη χριστουγεννιάτικη Νέα Υόρκη και την πίστη. Ο Κρις Κρινγκλ (Έντμουντ Γκουέν) προσλαμβάνεται ως Άγιος Βασίλης στο πολυκατάστημα Macy's και υποστηρίζει ότι είναι ο πραγματικός Άγιος Βασίλης. Η υπόθεση οδηγείται σε δίκη, με φόντο τον αστικό ρεαλισμό της μεταπολεμικής Νέας Υόρκης. Η ταινία είναι γεμάτη  αυθεντικά πλάνα από την παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών και τους δρόμους της πόλης, δίνοντας έμφαση στο πώς η φαντασία και η αθωότητα μπορούν να επιβιώσουν μέσα στο κυνικό, εμπορευματοποιημένο περιβάλλον της μητρόπολης. Η ασπρόμαυρη αισθητική αποτυπώνει τέλεια τη λαμπερή βιτρίνα και τις σκιές πίσω από αυτήν.

Τοποθετημένη στη Βουδαπέστη, το «Μαγαζάκι της Γωνίας» είναι μια κλασική ιστορία αστικής, γραφειοκρατικής ρουτίνας που διακόπτεται από τον ρομαντισμό των Χριστουγέννων. Η ιστορία ακολουθεί δύο συναδέλφους (Τζέιμς Στιούαρτ και Μάργκαρετ Σάλιβαν) που, άθελά τους, είναι ερωτευμένοι αλληλογράφοι. Το κατάστημα και οι δρόμοι της πόλης γύρω από αυτό, γεμάτοι χριστουγεννιάτικο πυρετό, λειτουργούν ως ένας μικρόκοσμος όπου η οικονομική ανασφάλεια, ο ανταγωνισμός και η τρυφερότητα συνυπάρχουν. Η ασπρόμαυρη κινηματογράφηση ενισχύει την αίσθηση του περιορισμένου χώρου και της έντονης εστίασης στους χαρακτήρες και τους διαλόγους.

Μια πιο σκοτεινή, αλλά εξαιρετικά συγκινητική ταινία που διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Ο Σι Σι "Μπαντ" Μπάξτερ (Τζακ Λέμον) επιτρέπει στα αφεντικά του να χρησιμοποιούν το διαμέρισμά του στο Μανχάταν για τις εξωσυζυγικές τους σχέσεις. Το αστικό τοπίο εδώ δεν είναι τόσο η γιορτινή λάμψη, όσο η αποξένωση και η εταιρική αλλοτρίωση της μεγαλούπολης. Το ασπρόμαυρο φιλμ μεταφέρει τέλεια την ατμόσφαιρα της μοναξιάς μέσα στο πλήθος (όπως στη σκηνή του χριστουγεννιάτικου πάρτι γραφείου) και την αντίθεση μεταξύ του ψεύτικου, καταναλωτικού πνεύματος των γιορτών και της γνήσιας, δειλής ελπίδας για σύνδεση.

Αυτή η βρετανική μεταφορά της κλασικής νουβέλας του Καρόλου Ντίκενς θεωρείται από πολλούς ως η καλύτερη. Το αστικό Λονδίνο του 19ου αιώνα, με τους σκοτεινούς του δρόμους, τα παγωμένα σοκάκια και τα φτωχικά σπίτια, ζωντανεύει με ανατριχιαστικό ρεαλισμό χάρη στην ασπρόμαυρη φωτογραφία. Το φιλμ τονίζει την κοινωνική ανισότητα – την παγωνιά του γραφείου του Εμπενίζερ Σκρουτζ (Άλασταιρ Σιμ) σε αντίθεση με τη ζεστασιά της φτωχής οικογένειας Κράτσιτ. Το ασπρόμαυρο δίνει στην εμφάνιση των πνευμάτων μια γοτθική και ανατριχιαστική χροιά, κάνοντάς την όχι απλώς μια γιορτινή, αλλά μια πραγματική ιστορία φαντασμάτων της πόλης.

Αυτά τα ασπρόμαυρα αριστουργήματα αποδεικνύουν ότι η απουσία χρώματος δεν είναι έλλειψη, αλλά αισθητική επιλογή. Το αστικό τοπίο –είτε η φωτισμένη βιτρίνα του Macy's, είτε το σκοτεινό γραφείο του Σκρουτζ– μετατρέπεται σε έναν καμβά όπου οι σκιές και το φως αναδεικνύουν το δράμα και την ανθρώπινη κατάσταση των Χριστουγέννων με έναν τρόπο πιο άμεσο και διαχρονικό.