Η πόλη τις ημέρες του Πάσχα αλλάζει πρόσωπο. Η ανοιξιάτικη μελαγχολία της Μεγάλης Εβδομάδας, οι άδειοι δρόμοι την ώρα της Ανάστασης και η μυρωδιά του λιβανιού που μπλέκεται με το καυσαέριο, δημιουργούν το τέλειο σκηνικό για αστικούς μύθους.
Αν υπάρχει ένας θρύλος που επιβιώνει εδώ και δεκαετίες στα καφενεία και τα πρώιμα internet forums, αυτός είναι ο «Άγνωστος της Μεγάλης Παρασκευής».
Ο μύθος ξεκίνησε να κυκλοφορεί έντονα τη δεκαετία του '90, κυρίως σε περιοχές της παλιάς Αθήνας (Πλάκα, Μετς) και στη Θεσσαλονίκη (Άνω Πόλη).
Το χρονικό της εμφάνισης
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, όλα ξεκινούν κατά την περιφορά του Επιταφίου. Όταν το πλήθος είναι πυκνό και το φως των κεριών τρεμοπαίζει, λέγεται ότι δίπλα στους πιστούς εμφανίζεται ένας άνδρας γύρω στα 40, ντυμένος με ένα παλιό, αλλά καλοραμμένο μαύρο κοστούμι.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι καταρχάς η απόλυτη σιωπή: δεν ψάλλει, δεν μιλάει, δεν κρατάει κερί.
Όπως συμβαίνει συχνά στους αστικούς θρύλους, ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο βλέμμα: λέγεται ότι τα μάτια του είναι τόσο βαθιά και θλιμμένα που «παγώνουν» όποιον τον κοιτάξει κατάματα. Τέλος,πολλοί ισχυρίζονται ότι κάτω από το φως των φαναριών της εκκλησίας, ο άνδρας αυτός δεν ρίχνει σκιά στο πλακόστρωτο.
Η συνάντηση στο στενό
Η κορύφωση του αστικού θρύλου θέλει τον «Πενθούντα» να προσεγγίζει έναν πιστό που έχει απομακρυνθεί λίγο από την πομπή. Του ακουμπά τον ώμο και του ψιθυρίζει μια ημερομηνία.
«Μην ξεχάσεις. Σε τρία χρόνια, την ίδια μέρα.»
Οι φήμες λένε πως η ημερομηνία αυτή συμπίπτει πάντα με το Πάσχα μετά από τρία έτη, και όποιος δέχεται αυτό το «μήνυμα», βιώνει μια ριζική αλλαγή στη ζωή του —είτε μια τρομερή κακοτυχία, είτε μια ξαφνική πνευματική αφύπνιση που τον οδηγεί στον μοναχισμό.
Ορθολογική ερμηνεία vs μεταφυσική
Όπως κάθε αστικός μύθος, έτσι κι αυτός έχει τις ρίζες του σε κοινωνικές παρατηρήσεις:
Η ψυχολογία της θλίψης: Η Μεγάλη Παρασκευή είναι η ημέρα του απόλυτου πένθους. Η συλλογική μελαγχολία μπορεί εύκολα να «γεννήσει» σκιές εκεί που δεν υπάρχουν.
Το αρχέτυπο του οδοιπόρου: Στην ελληνική παράδοση, ο Χριστός ή οι Άγιοι συχνά μεταμφιέζονται σε ζητιάνους ή ξένους για να δοκιμάσουν την πίστη των ανθρώπων. Ο «Άγνωστος» είναι η αστική εκδοχή αυτής της αρχαίας πεποίθησης.
Κοινωνική απομόνωση: Στις μεγαλουπόλεις, η μοναξιά ενός ανθρώπου που ακολουθεί την περιφορά μόνος του, φαντάζει στα μάτια των άλλων ως κάτι «απόκοσμο» ή ύποπτο.
Γιατί επιβιώνει ο μύθος;
Το Πάσχα στην Ελλάδα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον θάνατο και την αναγέννηση. Ο αστικός μύθος του «Αμίλητου Πενθούντα» λειτουργεί ως μια υπενθύμιση ότι, μέσα στη φασαρία της πόλης και τα βεγγαλικά, υπάρχει πάντα κάτι το μυστήριο και το ανεξήγητο που παραμονεύει στις σκιές των στενών. Είτε πρόκειται για μια συλλογική παραίσθηση είτε για μια απλή ιστορία τρόμου, ο μύθος συνεχίζει να μεταφέρεται από στόμα σε στόμα κάθε φορά που οι καμπάνες ηχούν πένθιμα. Την επόμενη φορά που θα βρεθείς στην περιφορά, ρίξε μια ματιά γύρω σου. Μήπως κάποιος δίπλα σου δεν κρατάει κερί;
