Το Ζώα Φυτά Πράγματα είναι παιχνίδι δημοφιλές και αρχαιότατο. Έλκει την καταγωγή του από την αρχαία Ελλάδα του τέλους των 80’ς ή των αρχών των 90’ς (οι γνώμες των αρχαιολόγων διίστανται) και πιο συγκεκριμένα, από τις σχολικές τάξεις της εποχής εκείνης. Ορδές βαριεστημένων μαθητών απεγνωσμένων να βρουν τρόπο να αποφύγουν την ώρα της παράδοσης άρχισαν σιγά σιγά να δομούν το φορμά του παιχνιδιού. Το παιχνίδι δεν χρειαζόταν παρά χαρτί και μολύβι, αξεσουάρ ταυτόσημα με την έννοια του μαθητή. Είχε εξάλλου ένα βασικό αβαντάζ. Ήταν σχεδόν σιωπηλό και χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια αλλά με περισσό θράσσος μπορούσες να περάσεις και για επιμελές σπασικλάκι που κρατάς σημειώσεις, στους βιβλικούς εκείνους καιρούς που τα μαθήματα λάμβαναν χώρα αποκλειστικά σε σχολικές αίθουσες και δια ζώσης. Όπως ακριβώς η επική ποίηση, το παιχνίδι διαδόθηκε από στόμα σε στόμα και διασώθηκε στο πέρασμα των αιώνων. Στήλες μπαινόβγαιναν ανάλογα με την έμπνευση της σαιζόν, της στιγμής, των εφηβικών παθών κ.λ.π., όπως για παράδειγμα στήλες που δεν διασώθηκαν στο mainstream, τύπου: Αντιπαθούκλα ολκής, Κρετίνος από κούνια, για να αναφέρουμε αυτές που δεν επισείουν χρηματικά πρόστιμα. Η δημοφιλία του παιχνιδιού έφτασε σε τέτοια επίπεδα που κυκλοφόρησε σε βιομηχανικό επιτραπέζιο, app, τατουάζ και γκράφιτι. Στη live μορφή του, ένας παίκτης λέει από μέσα του την αλφαβήτα και κάποιος άλλος τον διακόπτει. Το γράμμα στο οποίο σταματάει, είναι το αρχικό των λέξεων που καταγράφονται σε κάθε κατηγορία.
Στη δική μας στήλη, το αρχικό γράμμα θα μας υπαγορεύει ο κάθε μήνας, δηλαδή Ν για Νοέμβριος, Δ για Δεκέμβριος κ.ο.κ. Το φορμά που χρησιμοποιούμε είναι generic για να συνεννοούμαστε και δηλώνουμε εξ’ αρχής πως φιλοδοξούμε η στήλη να αποτελέσει ένα σικ cheatsheet για όποιον συνεχίζει να παίζει το παίγνιον τούτο εκεί έξω…
ONOMATA
Μαυρίκιος
Trivia: Το όνομα Μαυρίκιος έχει τις ρίζες του στο λατινικό όνομα Mauritius, το οποίο αποτελεί παράγωγο του ονόματος Maurus. Η ετυμολογία του συνδέεται άμεσα με τη λέξη "Μαύρος", υποδηλώνοντας αρχικά κάποιον που κατάγεται από τη Μαυριτανία ή έχει σκουρόχρωμη επιδερμίδα. Στο Βυζάντιο, ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος (582–602 μ.Χ.) ήταν μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες που έφεραν το όνομα, γνωστός για το στρατιωτικό του εγχειρίδιο "Στρατηγικόν", το οποίο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα στρατιωτικής τακτικής του Μεσαίωνα.
Fun Facts: Το κράτος του Μαυρικίου στον Ινδικό Ωκεανό πήρε το όνομά του από τον Ολλανδό πρίγκιπα Maurice του Nassau. Οι Ολλανδοί ονόμασαν έτσι το νησί το 1598 για να τιμήσουν τον ηγέτη τους.
Άγιος και Προστάτης: Ο Άγιος Μαυρίκιος, αρχηγός της Θηβαϊκής Λεγεώνας τον 3ο αιώνα, είναι ο προστάτης των στρατιωτών, των σιδηρουργών, αλλά και της... Ελβετικής Φρουράς του Βατικανού!
Μπορεί στα ελληνικά να ακούγεται κάπως επίσημο, αλλά σε άλλες γλώσσες μεταμορφώνεται σε πολύ δημοφιλή ονόματα, όπως το γαλλικό Maurice (Μορίς), το ιταλικό Maurizio (Μαουρίτσιο) και το αγγλικό Morris (Μόρις).
ΖΩΑ
Μέδουσα
Trivia: Οι μέδουσες είναι από τους αρχαιότερους κατοίκους του πλανήτη, καθώς περιπλανώνται στους ωκεανούς για τουλάχιστον 500 έως 700 εκατομμύρια χρόνια, γεγονός που τις καθιστά πολύ παλαιότερες από τους δεινόσαυρους. Βιολογικά, είναι εξαιρετικά απλοί οργανισμοί: αποτελούνται κατά περίπου 95% από νερό και δεν διαθέτουν εγκέφαλο, καρδιά, πνεύμονες ή αίμα. Αντί για εγκέφαλο, διαθέτουν ένα στοιχειώδες «νευρικό δίκτυο» που τους επιτρέπει να αντιλαμβάνονται το φως, την οσμή και τα ερεθίσματα από το περιβάλλον τους, ενώ η κίνησή τους βασίζεται κυρίως στα θαλάσσια ρεύματα.
Fun Facts: Υπάρχει ένα είδος, η Turritopsis dohrnii, που είναι βιολογικά αθάνατη! Όταν αρρωσταίνει, τραυματίζεται ή γερνάει, μπορεί να αντιστρέψει τον κύκλο ζωής της, να επιστρέψει στη μορφή του πολύποδα (σαν να ξαναγίνεται μωρό) και να ξεκινήσει τη ζωή της από την αρχή.
Πολλά είδη μεδουσών έχουν την ικανότητα της βιοφωταύγειας, δηλαδή παράγουν το δικό τους φως για να προσελκύσουν τη λεία τους ή για να τρομάξουν τους εχθρούς τους.
Παρά τον αστικό μύθο, το να ρίξεις ούρα σε τσίμπημα μέδουσας μπορεί να κάνει τα πράγματα χειρότερα! Ο σωστός τρόπος είναι το ξέπλυμα με θαλασσινό νερό (ποτέ γλυκό) και η χρήση μαγειρικής σόδας ή ξυδιού (ανάλογα με το είδος) για την εξουδετέρωση του δηλητηρίου.
ΦΥΤΑ
Μαιντανός
Trivia: Ο μαϊντανός (Petroselinum crispum) δεν είναι απλώς ένα διακοσμητικό στοιχείο στο πιάτο, αλλά μια διατροφική «βόμβα». Είναι εξαιρετικά πλούσιος σε βιταμίνη Κ, η οποία είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών και την πήξη του αίματος, ενώ περιέχει περισσότερη βιταμίνη C ανά γραμμάριο από ό,τι το πορτοκάλι. Στην αρχαία Ελλάδα, μάλιστα, θεωρούνταν ιερό φυτό· δεν τον έτρωγαν συχνά, αλλά τον χρησιμοποιούσαν για να φτιάχνουν στεφάνια για τους νικητές των Ισθμίων και για να στολίζουν τάφους, καθώς τον είχαν συνδέσει με τις χθόνιες θεότητες.
Fun Facts: Φυσικό αποσμητικό: Αν έφαγες σκόρδο και φοβάσαι για την ανάσα σου, ο μαϊντανός είναι ο σωτήρας σου. Η υψηλή περιεκτικότητά του σε χλωροφύλλη εξουδετερώνει τις οσμές του στόματος σχεδόν αμέσως.
Δεισιδαιμονίες: Στον Μεσαίωνα πίστευαν ότι ο μαϊντανός φυτρώνει δύσκολα επειδή ο σπόρος του πρέπει να πάει επτά φορές στον διάβολο και να επιστρέψει πριν βλαστήσει.
Προστασία των τριαντάφυλλων: Πολλοί κηπουροί τον φυτεύουν κοντά σε τριανταφυλλιές, καθώς η έντονη μυρωδιά του απωθεί τις αφίδες (μελίγκρα) και κάνει τα λουλούδια να μυρίζουν πιο έντονα!
ΠΡΑΓΜΑΤΑ
Μπρελόκ
Trivia: Το μπρελόκ (από τη γαλλική λέξη breloque) δεν ξεκίνησε ως χρηστικό αντικείμενο για κλειδιά, αλλά ως αξεσουάρ μόδας που κρεμόταν από τις αλυσίδες των ρολογιών τσέπης τον 18ο και 19ο αιώνα. Τα πρώτα μπρελόκ ήταν μικρά, πολύτιμα φυλαχτά ή σφραγίδες που υποδήλωναν την κοινωνική θέση ή το επάγγελμα του κατόχου τους. Η μετάβαση στη σημερινή τους μορφή έγινε με την ευρεία χρήση των κλειδωμένων θυρών και των αυτοκινήτων, όταν έγινε πρακτικά απαραίτητο να ομαδοποιούνται τα κλειδιά για να μην χάνονται.
Fun Facts: Το ρεκόρ Γκίνες: Η μεγαλύτερη συλλογή μπρελόκ στον κόσμο ανήκει στον Angel Alvarez Cornejo από την Ισπανία, ο οποίος έχει συγκεντρώσει πάνω από 62.000 διαφορετικά κομμάτια! Φαντάσου πόσο χρόνο θα χρειαζόταν αν έψαχνε ανάμεσά τους το κλειδί του σπιτιού του.
Το μπρελόκ είναι ένα από τα πιο δημοφιλή σουβενίρ παγκοσμίως, επειδή λειτουργεί ως «σύνδεσμος» με τις αναμνήσεις μας. Κάθε φορά που ξεκλειδώνεις την πόρτα σου, ο εγκέφαλός σου κάνει μια υποσυνείδητη σύνδεση με το μέρος ή το πρόσωπο που σου το χάρισε.
Σήμερα, τα μπρελόκ έχουν γίνει «έξυπνα». Υπάρχουν μπρελόκ με Bluetooth ή GPS που συνδέονται με το κινητό σου, ώστε αν τα χάσεις μέσα στο σπίτι (ή στον δρόμο), να μπορείς να τα κάνεις να «χτυπήσουν» για να τα βρεις.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Μανάβης
Trivia: Το επάγγελμα του μανάβη (από την τουρκική λέξη manav) έχει τις ρίζες του στην ανάγκη των αστικών κέντρων για καθημερινή τροφοδοσία, καθώς τα φρούτα και τα λαχανικά ήταν πάντα ευπαθή προϊόντα. Πριν την εφεύρεση των σύγχρονων ψυγείων, ο μανάβης έπρεπε να είναι εξαιρετικός γνώστης της εποχικότητας και της αντοχής κάθε καρπού. Ιστορικά, στην Ελλάδα, ο «πλανόδιος μανάβης» με το γαϊδουράκι ή το κάρο του ήταν η κύρια πηγή τροφής για τις γειτονιές, λειτουργώντας παράλληλα και ως ο «κοινωνικός σύνδεσμος» της περιοχής, αφού μετέφερε νέα από σπίτι σε σπίτι κατά τη διάρκεια της διανομής.
Fun Facts: Το «χτύπημα» του καρπουζιού: ένας έμπειρος μανάβης μπορεί να καταλάβει αν ένα καρπούζι είναι ώριμο μόνο από τον ήχο! Αν ακούγεται υπόκωφος, σαν τύμπανο, σημαίνει ότι είναι γεμάτο νερό και ζάχαρη. Αν ακούγεται «ξερός», τότε μάλλον δεν έχει ωριμάσει ακόμα.
Η τέχνη της πυραμίδας: Έχεις αναρωτηθεί γιατί οι μανάβηδες στοιβάζουν τα μήλα ή τα πορτοκάλια σε τέλειες πυραμίδες; Δεν είναι μόνο για την αισθητική. Η συγκεκριμένη δομή (γνωστή στα μαθηματικά ως «συσκευασία σφαιρών») εξασφαλίζει ότι το βάρος κατανέμεται ομοιόμορφα, ώστε τα φρούτα στο κάτω μέρος να μην πιέζονται και σαπίζουν γρήγορα.
Φυσικοί ωριμαντές: Ένας παλιός μανάβης ξέρει ότι αν του φέρουν άγουρες μπανάνες ή αβοκάντο, αρκεί να τα βάλει δίπλα σε μήλα. Τα μήλα εκλύουν αιθυλένιο, ένα φυσικό αέριο που επιταχύνει την ωρίμανση των γειτονικών φρούτων!
Απαραίτητη η εύφημος μνεία στο Μανώλη το Μανάβη της φρουτοπίας...
ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ
Μαδρίτη
Trivia: Η Μαδρίτη κατέχει τον τίτλο της υψηλότερης πρωτεύουσας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς βρίσκεται χτισμένη σε ένα οροπέδιο (τη Meseta) σε υψόμετρο περίπου 650 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η τοποθεσία της δεν επιλέχθηκε τυχαία· ο βασιλιάς Φίλιππος Β' την έχρισε πρωτεύουσα το 1561 κυρίως λόγω της στρατηγικής της θέσης στο γεωγραφικό κέντρο της Ιβηρικής Χερσονήσου. Μάλιστα, στην κεντρική πλατεία Puerta del Sol, υπάρχει το περίφημο «Χιλιόμετρο Μηδέν» (Kilómetro Cero), το σημείο από το οποίο μετριούνται όλες οι χιλιομετρικές αποστάσεις των εθνικών οδών της χώρας.
Fun Facts: Αν πεινάσεις, μπορείς να φας στο Sobrino de Botín. Σύμφωνα με το Ρεκόρ Γκίνες, είναι το παλαιότερο εστιατόριο που λειτουργεί συνεχώς από το 1725. Λέγεται μάλιστα ότι ο διάσημος ζωγράφος Φρανθίσκο Γκόγια δούλευε εκεί ως λαντζέρης πριν γίνει γνωστός, ενώ ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ ήταν τακτικός θαμώνας.
Το σύμβολο της πόλης (που θα δεις σε αγάλματα και στη σημαία της) είναι μια αρκούδα που τρώει από ένα δέντρο κουμαριάς (El Oso y el Madroño). Παρόλο που σήμερα δεν θα βρεις αρκούδες να κόβουν βόλτες στο κέντρο, τον Μεσαίωνα η περιοχή ήταν γεμάτη από αυτά τα ζώα και τα συγκεκριμένα δέντρα.
ΔΙΑΣΗΜΟΙ
Χουάν Μιρό
Trivia: Ο Χουάν Μιρό (Joan Miró), ο Καταλανός σουρεαλιστής που επαναπροσδιόρισε τη μοντέρνα τέχνη, είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Αν και το έργο του φαίνεται συχνά αφηρημένο και παιχνιδιάρικο, κάθε σύμβολο στους πίνακές του (όπως οι σκάλες, τα πουλιά, τα αστέρια και τα μάτια) είχε μια πολύ συγκεκριμένη, σχεδόν κωδικοποιημένη σημασία. Ο ίδιος δήλωνε ότι ήθελε να «δολοφονήσει τη ζωγραφική», εννοώντας ότι επιθυμούσε να ανατρέψει όλες τις παραδοσιακές μεθόδους της αστικής τέχνης. Παρά τη σύνδεσή του με τους Σουρεαλιστές στο Παρίσι, ο Μιρό παρέμεινε ένας μοναχικός δημιουργός που προτιμούσε να αντλεί έμπνευση από την καταλανική λαϊκή τέχνη και τα τοπία της πατρίδας του, παρά από τις θεωρίες των καλλιτεχνικών κύκλων.
Fun Facts: Στα πρώτα του χρόνια στο Παρίσι, ο Μιρό ήταν τόσο φτωχός που συχνά δεν είχε να φάει. Ο ίδιος παραδέχτηκε αργότερα ότι πολλοί από τους διάσημους πίνακές του με τα παράξενα σχήματα και τα αιωρούμενα αντικείμενα (όπως το «Καρναβάλι του Αρλεκίνου») γεννήθηκαν από τις ψευδαισθήσεις που του προκαλούσε η πείνα!
Ένας «υπάλληλος» της τέχνης: Αντίθετα με την εικόνα του «τρελού καλλιτέχνη», ο Μιρό ήταν εξαιρετικά πειθαρχημένος. Ξυπνούσε νωρίς, γυμναζόταν, φορούσε πάντα κοστούμι και γραβάτα (ακόμα και όταν ζωγράφιζε) και διατηρούσε το ατελιέ του σε απόλυτη τάξη. Έλεγε ότι η τάξη στον χώρο του τον βοηθούσε να απελευθερώνει το χάος στη φαντασία του.
Το «Ταπισερί του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου»: Ο Μιρό είχε δημιουργήσει ένα τεράστιο υφαντό έργο τέχνης που κοσμούσε τον Νότιο Πύργο του World Trade Center στη Νέα Υόρκη. Δυστυχώς, ήταν ένα από τα χιλιάδες έργα τέχνης που καταστράφηκαν ολοσχερώς κατά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου.
ΦΑΓΗΤΑ
Μαντλέν
Trivia: Η μαντλέν (madeleine) είναι το μικρό, κομψό γαλλικό κέικ με το χαρακτηριστικό σχήμα κοχυλιού που κατάφερε να περάσει από τα σαλόνια της αριστοκρατίας στην παγκόσμια λογοτεχνική ιστορία. Η καταγωγή της μαντλέν εντοπίζεται στην περιοχή της Λωρραίνης (Lorraine) στη Γαλλία τον 18ο αιώνα. Σύμφωνα με τον επικρατέστερο θρύλο, μια νεαρή υπηρέτρια ονόματι Madeleine Paulmier έφτιαξε αυτά τα κεκάκια για τον έκπτωτο βασιλιά της Πολωνίας, Στανισλάς Λεστσίνσκι, όταν ο σεφ του παραιτήθηκε κατά τη διάρκεια ενός δείπνου. Ο βασιλιάς ενθουσιάστηκε τόσο πολύ που έδωσε στο γλύκισμα το όνομά της. Από εκεί, η κόρη του, Μαρία, τα πήρε μαζί της στις Βερσαλλίες όταν παντρεύτηκε τον Λουδοβίκο ΙΕ', κάνοντάς τα τη νέα εμμονή της γαλλικής αυλής.
Fun Facts: Το «Φαινόμενο του Προυστ»: η μαντλέν είναι το πιο διάσημο λογοτεχνικό φαγητό. Στο έργο του Μαρσέλ Προυστ «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», ο πρωταγωνιστής βουτάει μια μαντλέν στο τσάι του και η γεύση της ξεκλειδώνει μια ολόκληρη παιδική ανάμνηση. Από τότε, ο όρος «Μαντλέν του Προυστ» χρησιμοποιείται στην ψυχολογία για να περιγράψει μια αισθητηριακή εμπειρία που ανακαλεί μια ξεχασμένη ανάμνηση.
Λέγεται ότι το σχήμα τους δεν ήταν τυχαίο, αλλά επιλέχθηκε επειδή οι προσκυνητές που πήγαιναν στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα χρησιμοποιούσαν αληθινά κοχύλια ως πιάτα ή κύπελλα, και οι μοναχές που τους φιλοξενούσαν έφτιαχναν τα γλυκά σε αυτό το σχήμα για να τους τιμήσουν.
