Το Ζώα Φυτά Πράγματα είναι παιχνίδι δημοφιλές και αρχαιότατο. Έλκει την καταγωγή του από την αρχαία Ελλάδα του τέλους των 80’ς ή των αρχών των 90’ς (οι γνώμες των αρχαιολόγων διίστανται) και πιο συγκεκριμένα, από τις σχολικές τάξεις της εποχής εκείνης. Ορδές βαριεστημένων μαθητών απεγνωσμένων να βρουν τρόπο να αποφύγουν την ώρα της παράδοσης άρχισαν σιγά σιγά να δομούν το φορμά του παιχνιδιού. Το παιχνίδι δεν χρειαζόταν παρά χαρτί και μολύβι, αξεσουάρ ταυτόσημα με την έννοια του μαθητή. Είχε εξάλλου ένα βασικό αβαντάζ. Ήταν σχεδόν σιωπηλό και χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια αλλά με περισσό θράσσος μπορούσες να περάσεις και για επιμελές σπασικλάκι που κρατάς σημειώσεις, στους βιβλικούς εκείνους καιρούς που τα μαθήματα λάμβαναν χώρα αποκλειστικά σε σχολικές αίθουσες και δια ζώσης. Όπως ακριβώς η επική ποίηση, το παιχνίδι διαδόθηκε από στόμα σε στόμα και διασώθηκε στο πέρασμα των αιώνων. Στήλες μπαινόβγαιναν ανάλογα με την έμπνευση της σαιζόν, της στιγμής, των εφηβικών παθών κ.λ.π., όπως για παράδειγμα στήλες που δεν διασώθηκαν στο mainstream, τύπου: Αντιπαθούκλα ολκής, Κρετίνος από κούνια, για να αναφέρουμε αυτές που δεν επισείουν χρηματικά πρόστιμα. Η δημοφιλία του παιχνιδιού έφτασε σε τέτοια επίπεδα που κυκλοφόρησε σε βιομηχανικό επιτραπέζιο, app, τατουάζ και γκράφιτι. Στη live μορφή του, ένας παίκτης λέει από μέσα του την αλφαβήτα και κάποιος άλλος τον διακόπτει. Το γράμμα στο οποίο σταματάει, είναι το αρχικό των λέξεων που καταγράφονται σε κάθε κατηγορία.
Στη δική μας στήλη, το αρχικό γράμμα θα μας υπαγορεύει ο κάθε μήνας, δηλαδή Ν για Νοέμβριος, Δ για Δεκέμβριος κ.ο.κ. Το φορμά που χρησιμοποιούμε είναι generic για να συνεννοούμαστε και δηλώνουμε εξ’ αρχής πως φιλοδοξούμε η στήλη να αποτελέσει ένα σικ cheatsheet για όποιον συνεχίζει να παίζει το παίγνιον τούτο εκεί έξω…
ΟΝΟΜΑΤΑ
Μελπομένη
Trivia: Το όνομα Μελπομένη είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα και φορτισμένα με ιστορία ελληνικά ονόματα, βαθιά ριζωμένο στην αρχαιότητα και τις τέχνες. Προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα μέλπω (ή μέλπομαι), που σημαίνει «ψάλλω, υμνώ, τραγουδώ» ή «ευφραίνω με το άσμα μου». Η λέξη περιγράφει αυτήν που υμνείται με τραγούδια ή εκείνη που η ίδια προσφέρει ευχαρίστηση μέσω της μουσικής και του χορού. Στην ελληνική μυθολογία, η Μελπομένη ήταν μία από τις εννέα Μούσες, κόρη του Δία και της Μνημοσύνης. Αρχικά θεωρούνταν η Μούσα της Ωδής (του τραγουδιού), αλλά αργότερα καθιερώθηκε ως η Μούσα της Τραγωδίας. Απεικονίζεται συνήθως κρατώντας μια τραγική μάσκα στο ένα χέρι και ένα μαχαίρι ή ρόπαλο στο άλλο, φορώντας κοθόρνους (τα παραδοσιακά υποδήματα των τραγικών ηθοποιών). Ο Ηρόδοτος αφιέρωσε το τέταρτο βιβλίο των Ιστοριών του στη Μελπομένη.
Fun Fact: Στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1896, απαγορευόταν στις γυναίκες να συμμετάσχουν. Ωστόσο, μια γυναίκα (πιθανότατα η Σταμάτα Ρεβίθη) έτρεξε τη διαδρομή του Μαραθωνίου μόνη της, την επόμενη μέρα από τον επίσημο αγώνα των ανδρών. Επειδή το όνομά της δεν καταγράφηκε επίσημα, έμεινε στην ιστορία με το ψευδώνυμο «Μελπομένη», λόγω της τραγικής προσπάθειάς της να διεκδικήσει το δικαίωμα των γυναικών στον αθλητισμό.
ΖΩΑ
Μυρμήγκι
Trivia: Τα μυρμήγκια είναι από τους πιο εντυπωσιακούς οργανισμούς στον πλανήτη, καθώς η επιβίωσή τους βασίζεται στην απόλυτη συνεργασία και την αυστηρή οργάνωση. Ζουν σε αποικίες που μπορούν να αριθμούν από μερικές δεκάδες έως εκατομμύρια μέλη ενώ κάθε μέλος έχει έναν συγκεκριμένο ρόλο. Τα μυρμήγκια διαθέτουν ένα στομάχι για τη δική τους πέψη και ένα δεύτερο (το «κοινωνικό στομάχι») για να αποθηκεύουν τροφή που θα μοιραστούν αργότερα με άλλα μέλη της αποικίας. Επικοινωνούν μεταξύ τους αφήνοντας «μονοπάτια» από χημικές ουσίες που ονομάζονται φερομόνες, καθοδηγώντας τα υπόλοιπα μυρμήγκια προς την τροφή. Δεν έχουν αυτιά (αισθάνονται τις δονήσεις του εδάφους μέσω των ποδιών τους) αλλά ούτε πνεύμονες (αναπνέουν από μικρές τρύπες στο σώμα τους). Ένα μυρμήγκι μπορεί να σηκώσει αντικείμενα που ζυγίζουν 50 έως 100 φορές το βάρος του σώματός του.
Fun Facts: Τα μυρμήγκια υπάρχουν στη Γη από την εποχή των δεινοσαύρων, δηλαδή εδώ και περίπου 130-140 εκατομμύρια χρόνια. Υπάρχουν παντού στον κόσμο εκτός από την Ανταρκτική, την Ισλανδία και τη Γροιλανδία, ενώ εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 20 τετράκις εκατομμύρια μυρμήγκια στον πλανήτη.
ΦΥΤΑ
Μουριά
Trivia: Η μουριά (επιστημονική ονομασία Morus) δεν είναι απλώς ένα δέντρο που προσφέρει πλούσια σκιά το καλοκαίρι· κουβαλάει μια ιστορία χιλιάδων ετών και μερικά πολύ εντυπωσιακά χαρακτηριστικά. Το πιο γνωστό trivia είναι ότι τα φύλλα της λευκής μουριάς αποτελούν την αποκλειστική τροφή του μεταξοσκώληκα. Χωρίς αυτά, οι κάμπιες δεν θα μπορούσαν να πλέξουν το πολύτιμο κουκούλι τους. Μάλιστα, στην αρχαία Κίνα, η αποκάλυψη του μυστικού της εκτροφής του μεταξοσκώληκα τιμωρούνταν με θάνατο. Σύμφωνα με την παράδοση, το μυστικό του μεταξιού έφτασε στο Βυζάντιο επί Ιουστινιανού, όταν δύο μοναχοί έκρυψαν αυγά μεταξοσκώληκα και σπόρους μουριάς μέσα στα κούφια μπαστούνια τους, μεταφέροντάς τα κρυφά από την Κίνα στην Κωνσταντινούπολη. Η μουριά κατέχει ένα παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας στη φύση. Τα άνθη της απελευθερώνουν τη γύρη τους με μια εκρηκτική κίνηση που φτάνει το μισό της ταχύτητας του ήχου (περίπου 560 χλμ/ώρα). Είναι η ταχύτερη κίνηση που έχει καταγραφεί ποτέ στο βασίλειο των φυτών!
Fun Fact: Τον 17ο αιώνα, ο Βασιλιάς Ιάκωβος Α' της Αγγλίας θέλησε να ξεκινήσει βρετανική παραγωγή μεταξιού. Διέταξε να φυτευτούν χιλιάδες μουριές, αλλά έκανε ένα μοιραίο λάθος: φύτεψε μαύρες μουριές (που έχουν νόστιμο καρπό), ενώ οι μεταξοσκώληκες προτιμούν τις λευκές. Το εγχείρημα απέτυχε παταγωδώς, αλλά η Αγγλία γέμισε με όμορφα δέντρα.
ΠΡΑΓΜΑΤΑ
Μπρελόκ
Trivia: Η λέξη προέρχεται από το γαλλικό breloque, που αρχικά σήμαινε ένα μικρό διακοσμητικό αντικείμενο ή φυλαχτό που κρεμόταν από την αλυσίδα ενός ρολογιού τσέπης. Αν και το σύγχρονο μπρελόκ είναι πρόσφατο, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν δακτυλίους και κορδόνια για να μεταφέρουν τα μεγάλα, βαριά κλειδιά τους ήδη από το 1700 π.Χ. Ο Αφροαμερικανός εφευρέτης και μουσικός Frederick J. Loudin (1894) κατοχύρωσε την πρώτη πατέντα για έναν συνδετήρα κλειδιών (key-fastener) το 1894, με σκοπό να εμποδίσει τους κλέφτες να βλέπουν μέσα από τις κλειδαρότρυπες και να προστατεύσει τους ιδιοκτήτες από την απώλεια των κλειδιών τους. Στον Samuel Harrison όμως, αποδίδεται η εφεύρεση του split ring (του κλασικού διπλού μεταλλικού κρίκου που ανοίγει σπειροειδώς) τον 19ο αιώνα, που παραμένει ο πιο διαδεδομένος τρόπος συγκράτησης κλειδιών μέχρι σήμερα.
Fun Facts: Στο παρελθόν, ένα από τα πιο συνηθισμένα μπρελόκ ήταν η αληθινή ουρά κουνελιού ή το πόδι του. Θεωρούνταν σύμβολο τύχης, αν και στην πραγματικότητα ήταν μια μόδα που ξεκίνησε από παλιά φυλαχτά. Σήμερα, ευτυχώς, στην πλειοψηφία τους είναι συνθετικά. Ο μεγαλύτερος συλλέκτης μπρελόκ στον κόσμο είναι ο Angel Alvarez Cornejo από την Ισπανία. Η συλλογή του περιλαμβάνει πάνω από 62.000 διαφορετικά μπρελόκ (τελευταία επίσημη καταγραφή), τα οποία φυλάσσει σε μια τεράστια αποθήκη. Οι συλλέκτες μπρελόκ λέγονται Copoclephiles. Η λέξη βγαίνει από το ελληνικό «κώπη» (λαβή) και «κλειδί». Είναι μια από τις πιο οικονομικές και δημοφιλείς συλλογές, αφού σχεδόν κάθε τουριστικό μέρος στον κόσμο έχει το δικό του μπρελόκ.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Μεταφραστής
Trivia: Ο μεταφραστής είναι η «αόρατη γέφυρα» ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς. Αντίθετα με τον διερμηνέα (που μιλάει ζωντανά), ο μεταφραστής εργάζεται με τον γραπτό λόγο. Το επάγγελμα του μεταφραστή έχει πολλές πτυχές καθώς μία καλή μετάφραση δεν είναι ποτέ η μετάφραση κατά λέξη, ενώ ο καλός μεταφραστής πρέπει να αποδώσει το ύφος, το χιούμορ και το συναίσθημα του συγγραφέα. Οι μεταφραστές σπάνια κάνουν «τα πάντα». Συνήθως επιλέγουν έναν τομέα, που θα είναι είτε η λογοτεχνική μετάφραση (βιβλία, ποίηση και δοκίμια), είτε η μετάφραση εγχειριδίων χρήσης και ιατρικών γνωματεύσεων όπου απαιτείται τρομερή ακρίβεια, είτε ακόμα στον τομέα της νομικής με μεταφράσεις συμβολαίων και δικαστικών εγγράφων. Στον τομέα της οπτικοακουστικής επίσης ένας μεταφραστής μπορεί να ασχοληθεί με τον υποτιτλισμό ταινιών και σειρών.
Fun Fact: Ο Άγιος Ιερώνυμος θεωρείται ο προστάτης των μεταφραστών, καθώς ήταν αυτός που μετέφρασε τη Βίβλο στη λατινική γλώσσα (τη γνωστή Vulgata). Η Διεθνής Ημέρα Μετάφρασης γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 30 Σεπτεμβρίου, ημέρα της γιορτής του.
ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ
Μπρατισλάβα
Trivia: Η Μπρατισλάβα είναι η πρωτεύουσα και η μεγαλύτερη πόλη της Σλοβακίας. Αποτελεί έναν γοητευτικό προορισμό στην Κεντρική Ευρώπη, αφού συνδυάζει τη μεσαιωνική ιστορία και τη μοντέρνα αρχιτεκτονική. Η πόλη είναι χτισμένη στις όχθες του Δούναβη, ο οποίος παίζει κεντρικό ρόλο στην ταυτότητα και τη ζωή της. Είναι η μοναδική πρωτεύουσα στον κόσμο που συνορεύει άμεσα με δύο άλλα κράτη, την Αυστρία και την Ουγγαρία. Η πόλη έλαβε το σημερινό όνομά της στις 16 Μαρτίου 1919. Μέχρι τότε ήταν κυρίως γνωστή ως «Πρεσβούργο» (από το γερμανικό όνομά της Preßburg), αφού μετά το 1526 κυριαρχούσε εκεί κυρίως η μοναρχία των Αψβούργων και η πόλη είχε κυρίως εθνοτικά γερμανικό πληθυσμό. Αυτός είναι ο όρος από τον οποίο προέρχονται το σλοβακικό (Prešporok) και το τσέχικο (Prešpurk) όνομα πριν από το 1919.
Fun Fact: Η πόλη είναι διάσημη για τα χιουμοριστικά της μπρούτζινα αγάλματα, με πιο γνωστό τον Čumil (ο Παρατηρητής), τον εργάτη που βγαίνει από έναν υπόνομο. Επίσης γνωστός και ο Schöne Náci, το μοναδικό ασημένιο άγαλμα, που αναπαριστά έναν υπαρκτό κάτοικο της πόλης ο οποίος γύριζε στους δρόμους με ημίψηλο καπέλο και χαιρετούσε τις κυρίες προσφέροντας λουλούδια. Ασημένιο άγαλμα έχει γίνει επίσης και ένας… στρατιώτης, καθώς λέγεται ότι ένας στρατιώτης του Ναπολέοντα ερωτεύτηκε μια ντόπια, έμεινε στην πόλη και έγινε οινοποιός.
ΔΙΑΣΗΜΟΙ
Μπέρτολτ Μπρεχτ
Trivia: Μπορεί να εισαχθεί στη συγκεκριμένη κατηγορία είτε με το μικρό του όνομα είτε με το διάσημο επώνυμό του, γεγονός ωστόσο παραμένει πως ο Μπέρτολτ Μπρεχτ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεατρικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα και, κυρίως, εκείνον που άλλαξε το σύγχρονο θέατρο. Ο Μπρεχτ μισούσε την ιδέα ότι ο θεατής πρέπει να «χάνεται» μέσα στην ιστορία και να ταυτίζεται συναισθηματικά με τους ήρωες. Εφάρμοσε την «τεχνική της αποστασιοποίησης» (Verfremdungseffekt): ήθελε το κοινό να θυμάται ανά πάσα στιγμή ότι βλέπει μια παράσταση, ώστε να μπορεί να κρίνει τα γεγονότα λογικά και πολιτικά. Ίδρυσε τον δικό του θίασο, το περίφημο Berliner Ensemble στο Ανατολικό Βερολίνο, το οποίο παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο επιδραστικά θέατρα στον κόσμο. Την περίοδο του Ναζισμού στην Ευρώπη κατέφυγε στις ΗΠΑ για να γλιτώσει από τους Ναζί και έτσι δούλεψε στο Χόλιγουντ, αλλά το στυλ του δεν ταίριαξε ποτέ με τα αμερικανικά πρότυπα. Το 1947 κλήθηκε να καταθέσει στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων ως ύποπτος για κομμουνισμό. Την επόμενη κιόλας μέρα της κατάθεσής του, όμως, εγκατέλειψε τις ΗΠΑ και επέστρεψε στην Ευρώπη.
Fun Fact: Ο Μπρεχτ ήταν διαβόητος για το ότι «δανειζόταν» ολόκληρες σελίδες από άλλους συγγραφείς. Όταν τον κατηγόρησαν για λογοκλοπή στην Όπερα της Πεντάρας, απάντησε με αφοπλιστική ειλικρίνεια: «Στα ζητήματα της πνευματικής ιδιοκτησίας, είμαι υπερβολικά χαλαρός».
ΦΑΓΗΤΑ
Μινεστρόνε
Trivia: Το μινεστρόνε (minestrone) είναι η «βασίλισσα» της ιταλικής κουζίνας. Δεν είναι απλώς μια λαχανόσουπα, αλλά ένα πιάτο με μεγάλη ιστορία και μερικά ενδιαφέροντα μυστικά. Η λέξη προέρχεται από το ιταλικό minestra (σούπα). Η κατάληξη -one σημαίνει «μεγάλο», οπότε minestrone κυριολεκτικά σημαίνει «η μεγάλη σούπα», λόγω των πολλών και πλούσιων υλικών της. Το μινεστρόνε ήταν το φαγητό της αγροτικής Ιταλίας. Οι οικογένειες χρησιμοποιούσαν ό,τι λαχανικά περίσσευαν από το περιβόλι ή την προηγούμενη μέρα, γι' αυτό και δεν υπάρχει μία και μοναδική «αυθεντική» συνταγή. Το γεγονός ότι δεν έχει σταθερά υλικά, το καθιστά διαφορετικό από εποχή σε εποχή. Έτσι, τον χειμώνα βάζουν πατάτες, καρότα, φασόλια και λάχανο. Το καλοκαίρι χρησιμοποιούν κολοκυθάκια, αρακά και φρέσκια ντομάτα. Αλλά το κυρίως μυστικό της σούπας μινεστρόνε είναι ότι περιέχει συνήθως κάποιο είδος ζυμαρικού (συχνότερα κοφτό μακαρονάκι) ή ρύζι.
Fun Facts: Ένα από τα μεγαλύτερα μυστικά των Ιταλών σεφ για το μινεστρόνε είναι να ρίχνουν μέσα στην κατσαρόλα τη σκληρή φλούδα από την παρμεζάνα (αφού την καθαρίσουν). Καθώς βράζει, δίνει μια απίστευτη βαθιά γεύση και «σώμα» στη σούπα. Επίσης, όπως και η δική μας φασολάδα, έτσι και το μινεστρόνε θεωρείται πολύ πιο νόστιμο αν φαγωθεί την επόμενη μέρα, αφού έχουν «δέσει» καλά όλες οι γεύσεις των λαχανικών και των οσπρίων.
