Το Ζώα Φυτά Πράγματα είναι παιχνίδι δημοφιλές και αρχαιότατο. Έλκει την καταγωγή του από την αρχαία Ελλάδα του τέλους των 80’ς ή των αρχών των 90’ς (οι γνώμες των αρχαιολόγων διίστανται) και πιο συγκεκριμένα, από τις σχολικές τάξεις της εποχής εκείνης. Ορδές βαριεστημένων μαθητών απεγνωσμένων να βρουν τρόπο να αποφύγουν την ώρα της παράδοσης άρχισαν σιγά σιγά να δομούν το φορμά του παιχνιδιού. Το παιχνίδι δεν χρειαζόταν παρά χαρτί και μολύβι, αξεσουάρ ταυτόσημα με την έννοια του μαθητή. Είχε εξάλλου ένα βασικό αβαντάζ. Ήταν σχεδόν σιωπηλό και χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια αλλά με περισσό θράσσος μπορούσες να περάσεις και για επιμελές σπασικλάκι που κρατάς σημειώσεις, στους βιβλικούς εκείνους καιρούς που τα μαθήματα λάμβαναν χώρα αποκλειστικά σε σχολικές αίθουσες και δια ζώσης. Όπως ακριβώς η επική ποίηση, το παιχνίδι διαδόθηκε από στόμα σε στόμα και διασώθηκε στο πέρασμα των αιώνων. Στήλες μπαινόβγαιναν ανάλογα με την έμπνευση της σαιζόν, της στιγμής, των εφηβικών παθών κ.λ.π., όπως για παράδειγμα στήλες που δεν διασώθηκαν στο mainstream, τύπου: Αντιπαθούκλα ολκής, Κρετίνος από κούνια, για να αναφέρουμε αυτές που δεν επισείουν χρηματικά πρόστιμα. Η δημοφιλία του παιχνιδιού έφτασε σε τέτοια επίπεδα που κυκλοφόρησε σε βιομηχανικό επιτραπέζιο, app, τατουάζ και γκράφιτι. Στη live μορφή του, ένας παίκτης λέει από μέσα του την αλφαβήτα και κάποιος άλλος τον διακόπτει. Το γράμμα στο οποίο σταματάει, είναι το αρχικό των λέξεων που καταγράφονται σε κάθε κατηγορία.
Στη δική μας στήλη, το αρχικό γράμμα θα μας υπαγορεύει ο κάθε μήνας, δηλαδή Ν για Νοέμβριος, Δ για Δεκέμβριος κ.ο.κ. Το φορμά που χρησιμοποιούμε είναι generic για να συνεννοούμαστε και δηλώνουμε εξ’ αρχής πως φιλοδοξούμε η στήλη να αποτελέσει ένα σικ cheatsheet για όποιον συνεχίζει να παίζει το παίγνιον τούτο εκεί έξω…
ΟΝΟΜΑΤΑ
Ιάκωβος
Trivia: Το όνομα Ιάκωβος έχει τις ρίζες του στην εβραϊκή λέξη Ya'akov, η οποία ετυμολογικά σημαίνει «αυτός που πτερνίζει» ή μεταφορικά «αυτός που υποσκελίζει/αντικαθιστά». Στη Βίβλο, ο Ιάκωβος γεννήθηκε κρατώντας την πτέρνα του διδύμου αδελφού του, Ησαύ, γεγονός που του έδωσε το όνομά του. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης (πατριάρχης του Ισραήλ), αλλά και της Καινής Διαθήκης, καθώς δύο από τους δώδεκα Αποστόλους έφεραν αυτό το όνομα. Στην Ελλάδα, η γιορτή του τιμάται συνήθως στις 23 Οκτωβρίου (Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου), ενώ το όνομα έχει δώσει τη βάση για δεκάδες παραλλαγές σε όλο τον κόσμο.
Fun Facts: Αν και δεν του φαίνεται καθόλου, το αγγλικό όνομα James είναι ακριβώς το ίδιο όνομα με το Ιάκωβος! Η εξέλιξη έγινε μέσω των Λατινικών (Iacobus -> Iacomus), που στα παλιά γαλλικά έγινε James και πέρασε στα αγγλικά. Έτσι, ένας Ιάκωβος και ένας James γιορτάζουν την ίδια μέρα. Το όνομα είναι εξαιρετικά δημοφιλές σε μοναρχίες. Στη Μεγάλη Βρετανία, η περίοδος της βασιλείας του Ιακώβου Α' ονομάζεται «Ιακωβιανή Εποχή» (Jacobean era), επηρεάζοντας βαθιά την αρχιτεκτονική και τη λογοτεχνία. Το διάσημο ισπανικό όνομα Santiago (όπως στην πόλη Σαντιάγο ντε Κομποστέλα) σημαίνει κυριολεκτικά «Άγιος Ιάκωβος» (Sant Iago). Το πασίγνωστο μονοπάτι προσκυνήματος Camino de Santiago είναι αφιερωμένο σε αυτόν. Είναι από τα ονόματα με τις περισσότερες παραλλαγές παγκοσμίως: Jacques (Γαλλία), Giacomo (Ιταλία), Diego ή Tiago (Ισπανία/Πορτογαλία), Jacob (Βόρεια Ευρώπη) και Kuba (Πολωνία).
ΖΩΑ
Ιπποπόταμος
Trivia: Ο ιπποπόταμος είναι το τρίτο μεγαλύτερο θηλαστικό της ξηράς (μετά τον ελέφαντα και τον ρινόκερο) και το όνομά του προέρχεται από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις «ίππος» και «ποταμός», δηλαδή «άλογο του ποταμού». Περνούν έως και 16 ώρες την ημέρα μέσα στο νερό για να διατηρούν το σώμα τους δροσερό, ενώ είναι ημι-υδρόβια ζώα. Παρά τη φυτοφάγο δίαιτά τους, θεωρούνται από τα πιο επικίνδυνα και επιθετικά ζώα της Αφρικής, προστατεύοντας με σθένος την περιοχή τους.
Fun Facts: Οι ιπποπόταμοι εκκρίνουν ένα κοκκινωπό υγρό που μοιάζει με αίμα, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα φυσικό αντηλιακό και αντιβιοτικό που προστατεύει το δέρμα τους από τον καυτό ήλιο και τις μολύνσεις. Παρόλο που ζουν στο νερό, οι ιπποπόταμοι δεν κολυμπούν ούτε επιπλέουν! Είναι τόσο βαριοί που ουσιαστικά περπατούν ή αναπηδούν στον βυθό του ποταμού. Μην αφήνετε το βάρος τους να σας ξεγελάσει. Στην ξηρά, ένας ιπποπόταμος μπορεί να τρέξει με ταχύτητα έως και 30 χλμ/ώρα, δηλαδή γρηγορότερα από έναν μέσο άνθρωπο. Μπορούν να κοιμηθούν κάτω από το νερό! Το σώμα τους έχει έναν αντανακλαστικό μηχανισμό που τους επιτρέπει να ανεβαίνουν στην επιφάνεια για ανάσα και να ξαναβυθίζονται χωρίς καν να ξυπνήσουν.
ΦΥΤΑ
Ιξός
Trivia: Ο ιξός, γνωστός στους περισσότερους από εμάς ως Γκι (από το γαλλικό Gui), είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα και μυστηριώδη φυτά της ευρωπαϊκής υπαίθρου. Ο ιξός (Viscum album) είναι ένα ημι-παρασιτικό φυτό. Αυτό σημαίνει ότι, αν και έχει πράσινα φύλλα και μπορεί να φωτοσυνθέτει, δεν ριζώνει στο έδαφος αλλά πάνω στα κλαδιά δέντρων (όπως η μηλιά, η λεύκα ή το έλατο), από τα οποία «κλέβει» νερό και ιχνοστοιχεία. Για τους Δρυίδες των Κελτών, ο ιξός που φύτρωνε πάνω σε βελανιδιές θεωρούνταν ιερός και πίστευαν ότι είχε μαγικές και θεραπευτικές ιδιότητες, γι' αυτό και τον έκοβαν μόνο με χρυσά δρεπάνια σε ειδικές τελετές.
Fun Facts: Η παράδοση που θέλει τα ζευγάρια να φιλιούνται κάτω από τον ιξό τα Χριστούγεννα προέρχεται από την αρχαιότητα, καθώς το φυτό θεωρούνταν σύμβολο γονιμότητας και ειρήνης. Στην αρχαία Σκανδιναβία, αν δύο εχθροί συναντιόντουσαν στο δάσος κάτω από έναν ιξό, όφειλαν να καταθέσουν τα όπλα τους και να τηρήσουν εκεχειρία για μία ημέρα. Οι καρποί του ιξού περιέχουν μια εξαιρετικά κολλώδη ουσία που ονομάζεται βισκίνη. Όταν τα πουλιά τρώνε τους καρπούς, η ουσία αυτή κολλάει στο ράμφος τους ή περνάει από το πεπτικό τους σύστημα, βοηθώντας τον σπόρο να «γαντζωθεί» γερά στο επόμενο κλαδί δέντρου για να φυτρώσει. Αν και οι καρποί του είναι τοξικοί για τον άνθρωπο αν καταναλωθούν, το εκχύλισμα του ιξού μελετάται στη σύγχρονη ιατρική (κυρίως στην Ευρώπη) ως συμπληρωματική θεραπεία για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Τον χειμώνα, όταν τα δέντρα-ξενιστές χάνουν τα φύλλα τους και φαίνονται «νεκρά», ο ιξός παραμένει καταπράσινος, γεγονός που του έχει χαρίσει τη φήμη του συμβόλου της αθανασίας.
ΠΡΑΓΜΑΤΑ
Ιγκλού
Trivia: Αν και τα έχουμε ταυτίσει με τους Εσκιμώους γενικά, τα ιγκλού χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά κυρίως από τους Ινουίτ του Καναδά και της Γροιλανδίας. Η αρχιτεκτονική τους βασίζεται σε μια σπειροειδή κατασκευή (σαν σαλιγκάρι) και όχι σε απλή τοποθέτηση κύβων τον έναν πάνω στον άλλο, γεγονός που τους δίνει τη χαρακτηριστική τους σταθερότητα χωρίς εσωτερικά στηρίγματα. Επιπλέον, το εσωτερικό τους είναι συχνά διαμορφωμένο σε επίπεδα (αναβαθμίδες), ώστε οι άνθρωποι να κοιμούνται στο ψηλότερο σημείο όπου συγκεντρώνεται όλη η ζέστη.
Fun Facts: Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι ένα ιγκλού μπορεί να γίνει «αυτο-επισκευαζόμενο»: η ζέστη του σώματος λιώνει ελαφρώς το εσωτερικό χιόνι, το οποίο στη συνέχεια παγώνει ξανά λόγω του εξωτερικού ψύχους, μετατρέποντας τη δομή σε συμπαγή πάγο που αντέχει ακόμα και το βάρος μιας πολικής αρκούδας! Επίσης, αν και το χιόνι είναι λευκό, το φως του ήλιου μπορεί να περάσει μέσα από τους τοίχους αν είναι αρκετά λεπτοί, δημιουργώντας μια απόκοσμη μπλε λάμψη στο εσωτερικό, ενώ ορισμένοι χρησιμοποιούν ακόμα και καθαρό πάγο από λίμνες ως «παράθυρο».
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Ιχθυολόγος
Trivia: Ο ιχθυολόγος είναι ο βιολόγος που εξειδικεύεται στη μελέτη των ψαριών. Η επιστήμη της ιχθυολογίας μελετά πάνω από 34.000 είδη που είναι γνωστά σήμερα στον πλανήτη. Το έργο των ιχθυολόγων δεν περιορίζεται μόνο στη θάλασσα, αλλά εκτείνεται σε ποτάμια, λίμνες και υδροβιότοπους, όπου αναλύουν τη συμπεριφορά, την ανατομία και την οικολογία των υδρόβιων οργανισμών. Πολλές φορές εργάζονται σε ιχθυοτροφεία ή σε περιβαλλοντικές οργανώσεις, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διατήρηση των απειλούμενων ειδών και στη βιώσιμη αλιεία.
Fun Facts: Ένας ιχθυολόγος μπορεί να προσδιορίσει την ηλικία ενός ψαριού «διαβάζοντας» τα ωτόλιθά του (μικρά οστά στο αυτί) ή τα λέπια του, τα οποία έχουν δακτυλίους ανάπτυξης παρόμοιους με αυτούς των δέντρων! Επίσης, είναι από τους λίγους επιστήμονες που ανακαλύπτουν συνεχώς νέα είδη, καθώς υπολογίζεται ότι υπάρχουν ακόμα χιλιάδες άγνωστα ψάρια στα ανεξερεύνητα βάθη των ωκεανών. Συχνά χρειάζεται να γίνουν δεινοί δύτες ή να χειρίζονται τηλεκατευθυνόμενα υποβρύχια οχήματα (ROV) για να παρατηρήσουν τα «αντικείμενα» της μελέτης τους στο φυσικό τους περιβάλλον.
ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ
Ιταλία
Trivia: Η Ιταλία κατέχει τον μεγαλύτερο αριθμό Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO στον κόσμο (συνολικά 60), ξεπερνώντας ακόμα και την Κίνα. Είναι επίσης η χώρα που «γέννησε» την Αναγέννηση, αλλά ως ενιαίο κράτος είναι σχετικά νέα, καθώς η ενοποίησή της ολοκληρώθηκε μόλις το 1871. Ένα ενδιαφέρον γεωγραφικό στοιχείο είναι ότι στο εσωτερικό της περιλαμβάνει δύο ολόκληρα ανεξάρτητα κράτη: το Βατικανό (τη μικρότερη χώρα του κόσμου) και τον Άγιο Μαρίνο.
Fun Facts: Στην Ιταλία υπάρχει μια δημόσια κρήνη στην περιοχή Abruzzo που αναβλύζει δωρεάν κόκκινο κρασί 24 ώρες το 24ωρο για τους περαστικούς! Επίσης, αν επισκεφθείς τη Fontana di Trevi στη Ρώμη, πρέπει να ξέρεις ότι κάθε μέρα οι τουρίστες ρίχνουν περίπου 3.000 ευρώ σε κέρματα, τα οποία συλλέγονται και δωρίζονται σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Τέλος, αν και η πίτσα είναι το εθνικό τους σύμβολο, η πρώτη Pizza Margherita δημιουργήθηκε το 1889 για να τιμήσει τη βασίλισσα Μαργαρίτα, χρησιμοποιώντας υλικά με τα χρώματα της σημαίας: ντομάτα (κόκκινο), μοτσαρέλα (λευκό) και βασιλικό (πράσινο).
ΔΙΑΣΗΜΟΙ
Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιάριτου
Τrivia: Ο Ινιάριτου αποτελεί μέλος της θρυλικής τριάδας των Μεξικανών σκηνοθετών, γνωστών ως "The Three Amigos" (μαζί με τους Γκιγιέρμο ντελ Τόρο και Αλφόνσο Κουαρόν). Είναι ένας από τους ελάχιστους σκηνοθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου που κατάφερε να κερδίσει δύο συνεχόμενα Όσκαρ Σκηνοθεσίας (για το Birdman το 2015 και το The Revenant το 2016), ένα επίτευγμα που είχε να συμβεί από το 1950. Η καριέρα του ξεκίνησε δυναμικά με την «Τριλογία του Θανάτου», με πρώτη ταινία το εμβληματικό Amores Perros, το οποίο έφερε το μεξικάνικο σινεμά ξανά στο προσκήνιο παγκοσμίως.
Fun Facts: Πριν κατακτήσει το Χόλιγουντ, ο Ινιάριτου είχε μια εντελώς διαφορετική ζωή: στα 19 του εργάστηκε ως ναύτης σε εμπορικά πλοία, ταξιδεύοντας στον Ατλαντικό, κάτι που ο ίδιος λέει ότι επηρέασε βαθιά την κοσμοθεωρία του. Επίσης, η ταινία του Birdman είναι γυρισμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να μοιάζει με ένα και μοναδικό, αδιάκοπο πλάνο (long take), μια τεχνική που απαίτησε από τους ηθοποιούς να κάνουν ατελείωτες πρόβες σαν να έπαιζαν σε θεατρική παράσταση. Τέλος, είναι γνωστός για την εμμονή του στον ρεαλισμό· στο The Revenant, ανάγκασε τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο να φάει πραγματικό ωμό συκώτι βίσονα, παρόλο που ο ηθοποιός είναι χορτοφάγος!
ΦΑΓΗΤΟ
Ιπποφαές
Trivia: Το ιπποφαές (Hippophae rhamnoides) είναι ένας θάμνος που αντέχει σε ακραίες καιρικές συνθήκες, από την ξηρασία μέχρι τους -40°C, και επιβιώνει ακόμα και σε εδάφη με υψηλή αλατότητα. Είναι μια από τις ελάχιστες φυτικές πηγές που περιέχει και τα τέσσερα Ωμέγα λιπαρά οξέα (3, 6, 7 και 9), ενώ η περιεκτικότητά του σε βιταμίνη C είναι έως και 12-15 φορές υψηλότερη από αυτή του πορτοκαλιού. Λόγω της τεράστιας θρεπτικής του αξίας, χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στην παραδοσιακή ιατρική του Θιβέτ και της Κίνας για περισσότερα από χίλια χρόνια.
Fun Facts: Πέρα από την ονομασία του που συνδέεται με τα λαμπερά άλογα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που θεραπεύονταν τρώγοντάς το, το ιπποφαές έχει και μια «διαστημική» ιστορία: οι Ρώσοι κοσμοναύτες το χρησιμοποιούσαν στη διατροφή τους για να ενισχύσουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα στο διάστημα, ενώ η κρέμα από έλαιο ιπποφαούς τους προσέφερε προστασία από την κοσμική ακτινοβολία. Επίσης, κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων της Σεούλ το 1988, ήταν το επίσημο «αθλητικό ποτό» της κινεζικής ομάδας. Ένα άλλο περίεργο στοιχείο είναι ότι οι καρποί του δεν πέφτουν από το κλαδί ακόμα και τον χειμώνα, αποτελώντας την κυριότερη πηγή τροφής για τα πουλιά όταν όλα τα άλλα έχουν παγώσει.
