Στον αστερισμό της μαρμελάδας
Τι μπορεί να συνδέει τη βασιλική ίντριγκα, τα ναυτικά ατυχήματα και τη βιομηχανική επανάσταση; Μα τι άλλο από τη δημοφιλέστερη φιλενάδα σε... πολτό, τη μαρμελάδα. Η λέξη έλκει την καταγωγή της από την πορτογαλική marmelada, η οποία παράγεται από το marmelo (κυδώνι). Στην αρχαία Ελλάδα, οι πρόγονοί μας έβραζαν κυδώνια με μέλι και πετιμέζι πετυχαίνοντας ένα πηχτό παρασκεύασμα, το μελίμηλον, ενώ οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τη συνταγή για τα μακρινά τους ταξίδια.
Η πιο διάσημη ιστορία για τη γέννηση της σύγχρονης μαρμελάδας πορτοκαλιού τοποθετείται στο Ντάντι της Σκωτίας τον 18ο αιώνα. Σύμφωνα με τον θρύλο, ένα ισπανικό πλοίο που μετέφερε πικρά νεράντζια ναυάγησε κοντά στο λιμάνι και ο έμπορος Τζέιμς Κέιλερ αγόρασε το κατεστραμμένο φορτίο. Η σύζυγός του, Τζάνετ, τα έβρασε με τεράστιες ποσότητες ζάχαρης, δημιουργώντας την εμβληματική μάρκα Keiller’s Marmalade.
Ένα άλλο διάσημο ανέκδοτο θέλει τη μαρμελάδα να εφευρίσκεται από τον προσωπικό Γάλλο γιατρό της Μαρίας Στιούαρτ στη διάρκεια του ταξιδιού της από τη Γαλλία στη Σκωτία το 1561. Σύμφωνα με την παράδοση η Μαρία Στιούαρτ υπέφερε από ναυτία και ο γιατρός τής έδινε ένα γλυκό μίγμα από εσπεριδοειδή για να καταπραΰνει το στομάχι της. Οι υπηρέτες που την φρόντιζαν συνήθιζαν να ψιθυρίζουν Marie est malade ή Ma’am est malade. Υποτίθεται ότι από την παραφθορά αυτών των φράσεων προήλθε η λέξη marmalade. Αν και σύμφωνα με το Oxford English Dictionary η λέξη εμφανίζεται σε αγγλικά έγγραφα τουλάχιστον από το 1480, δηλαδή περίπου 62 χρόνια πριν γεννηθεί η Μαρία Στιούαρτ.
Η ποπ κουλτούρα έχει αγκαλιάσει θερμά τη μαρμελάδα. Ο αγαπημένος αρκούδος Πάντινγκτον είναι εθισμένος στα σάντουιτς με μαρμελάδα πορτοκάλι που κουβαλάει κάτω από το καπέλο του, εκτοξεύοντας τις πωλήσεις της μάρκας Hartley’s, ενώ στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων του Λούις Κάρολ, η μαρμελάδα γίνεται συμβολικό όχημα φιλοσοφικής σάτιρας μέσα από τη φράση «Μαρμελάδα αύριο, μαρμελάδα χθες, αλλά ποτέ μαρμελάδα σήμερα». Παράλληλα, στις κλασικές βρετανικές σειρές όπως το Downton Abbey, το πρωινό τραπέζι είναι αδιανόητο χωρίς τα ασημένια σερβίτσια με τις ποικιλίες μαρμελάδας.
Ενώ η κλασική μαρμελάδα πορτοκάλι κυριαρχεί, το φθινόπωρο προσφέρει την απόλυτη παλέτα, με το κυδώνι να αποκτά βαθύ ρουμπινί χρώμα και τα μήλα να συνδυάζονται με κανελογαρύφαλλα. Από την άλλη, το βερίκοκο παραμένει ο αδιαμφισβήτητος βασιλιάς των καλοκαιρινών επαλείψεων, αποτελώντας το απαραίτητο συστατικό για την επικάλυψη της αυστριακής τάρτας Sacher.
Από διατροφική άποψη, οι σπιτικές μαρμελάδες διατηρούν σημαντικό μέρος των φυτικών ινών και των αντιοξειδωτικών των φρούτων. Παρά την υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα που απαιτεί η παραδοσιακή συντήρηση, προσφέρουν πυκνή ενέργεια και μπορούν να ενταχθούν ιδανικά σε ένα ισορροπημένο πρωινό με ψωμί ολικής άλεσης και βούτυρο.
Αν θέλετε να βουτηχτείτε κι εσείς στην εποχή της μαρμελάδας φτιάχνοντας τη δική σας, ακολουθούν μερικές φθινοπωρινές και κλασικές συνταγές:
Σπιτική μαρμελάδα κυδώνι
Υλικά: 1 κιλό καθαρισμένα κυδώνια, 800 γρ. ζάχαρη, χυμός από 1 λεμόνι, 1 ποτήρι νερό.
Εκτέλεση: Κόβετε τα κυδώνια σε λεπτές φέτες (κρατώντας τα κουκούτσια τους δεμένα σε τουλπάνι). Τα βράζετε με το νερό μέχρι να μαλακώσουν, προσθέτετε τη ζάχαρη, τον χυμό λεμονιού και το τουλπάνι με τα κουκούτσια (λειτουργούν ως πηκτικό) και σιγοβράζετε σε χαμηλή φωτιά ανακατεύοντας συχνά μέχρι να δέσει η μαρμελάδα και να αποκτήσει βαθύ κόκκινο χρώμα.
Μαρμελάδα βερίκοκο (η κλασική)
Υλικά: 1 κιλό ώριμα βερίκοκα (χωρίς κουκούτσια), 700 γρ. ζάχαρη, χυμός από 1/2 λεμόνι.
Εκτέλεση: Αναμιγνύετε τα βερίκοκα κομμένα στη μέση με τη ζάχαρη και τα αφήνετε στο ψυγείο για 4 ώρες να βγάλουν τα υγρά τους. Τα μεταφέρετε στην κατσαρόλα, προσθέτετε το λεμόνι και βράζετε σε μέτρια φωτιά για περίπου 35-40 λεπτά μέχρι να πήξουν.
Φθινοπωρινή μαρμελάδα μήλο & κανέλα
Υλικά: 1 κιλό μήλα καθαρισμένα και τριμμένα, 600 γρ. καστανή ζάχαρη, 1 ξύλο κανέλας, χυμός 1 λεμονιού.
Εκτέλεση: Βάζετε όλα τα υλικά σε κατσαρόλα και σιγοβράζετε για περίπου 45 λεπτά. Αφαιρείτε την κανέλα, πολτοποιείτε ελαφρώς αν θέλετε πιο λεία υφή και αποθηκεύετε σε αποστειρωμένα βάζα.
Γιατί όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει ο Άγγλος ποιητής Gilbert Keith Chesterton: η γη είναι ένα πολύ ωραίο μέρος, αλλά η μαρμελάδα κάνει τη ζωή να αξίζει να τη ζεις!
